Με έκπληξη αλλά και εύλογο προβληματισμό παρακολουθούμε την επιμονή για τη δημιουργία καταδυτικού πάρκου σε περιοχή που, αντικειμενικά, δεν το χρειάζεται. Η συγκεκριμένη θαλάσσια ζώνη δεν είναι «λευκός καμβάς» που χρειάζεται τεχνητές παρεμβάσεις για να αποκτήσει ενδιαφέρον. Αντιθέτως, αποτελεί ήδη έναν από τους λίγους φυσικούς θησαυρούς της περιοχής, με αυθεντικά καταδυτικά τοπία, βιοποικιλότητα και μορφολογία που αποτελούν από μόνα τους λόγο επίσκεψης.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, η διεθνής πρακτική δεν μιλά για παρέμβαση – μιλά για προστασία. Κι όμως, αντί να συζητάμε για ενίσχυση της προστασίας και ορθολογική διαχείριση της φυσικής κληρονομιάς, προωθείται η λογική της «κατασκευασμένης εμπειρίας»: η τοποθέτηση τεχνητών υφάλων και υποθαλάσσιων δομών εκεί όπου η φύση ήδη έχει κάνει τη δουλειά της καλύτερα από οποιοδήποτε έργο. Τι λέει πραγματικά η διεθνής επιστήμη; Η εικόνα των τεχνητών υφάλων ως «οικολογικής λύσης» είναι, στην καλύτερη περίπτωση, υπεραπλουστευμένη. Η επιστημονική βιβλιογραφία καταγράφει ξεκάθαρα ότι:

• Οι τεχνητοί ύφαλοι δεν υποκαθιστούν φυσικά οικοσυστήματα. Λειτουργούν ως τεχνητές συγκεντρώσεις ζωής, όχι ως ισοδύναμα φυσικών υφάλων.
• Σε πολλές περιπτώσεις, παρατηρείται απλώς μεταφορά της πίεσης κατάδυσης από φυσικά σημεία σε τεχνητές κατασκευές, χωρίς πραγματική περιβαλλοντική αποσυμφόρηση.
• Υπάρχουν τεκμηριωμένοι κίνδυνοι από τα υλικά κατασκευής και τα βυθισμένα αντικείμενα, όπως έκλυση ρύπων και βαρέων μετάλλων, καθώς και μακροχρόνια επιβάρυνση του θαλάσσιου πυθμένα.
• Η «οικολογική επιτυχία» τους εξαρτάται πλήρως από αυστηρό σχεδιασμό, συνεχή παρακολούθηση και χρηματοδότηση – στοιχεία που διεθνώς σπανίζουν ή εγκαταλείπονται μετά την κατασκευή. Με άλλα λόγια, δεν μιλάμε για μια καθολικά αποδεδειγμένα θετική περιβαλλοντική πρακτική, αλλά για ένα εργαλείο με έντονα αμφιλεγόμενα αποτελέσματα, που συχνά προβάλλεται περισσότερο ως αναπτυξιακό αφήγημα παρά ως επιστημονικά ώριμη λύση.

Το κρίσιμο ερώτημα που αποφεύγεται: Αν η περιοχή ήδη διαθέτει μοναδικό φυσικό καταδυτικό ενδιαφέρον, τότε η δημιουργία «πάρκου» δεν αποτελεί αναβάθμιση. Αποτελεί υποκατάσταση. Και όταν η υποκατάσταση αυτή γίνεται με τεχνητές δομές μέσα στη θάλασσα, το ερώτημα είναι απλό και αμείλικτο: βελτιώνουμε κάτι ή απλώς το αλλοιώνουμε για να το εντάξουμε σε ένα τουριστικό αφήγημα; Υποδομές που απουσιάζουν από τη συζήτηση.

Ακόμη πιο προβληματικό είναι ότι η συζήτηση επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στον βυθό, ενώ αγνοεί πλήρως το αυτονόητο: τις χερσαίες υποδομές. Καμία θαλάσσια εγκατάσταση δεν λειτουργεί από μόνη της. Χρειάζεται:

• οργανωμένη πρόσβαση,
• επιχειρησιακή ασφάλεια,
• ναυαγοσωστική κάλυψη,
• κέντρα υποστήριξης καταδύσεων και
• σοβαρή περιβαλλοντική διαχείριση επισκεπτών.

Χωρίς αυτά, το «πάρκο» κινδυνεύει να είναι απλώς μια πινακίδα πάνω από μια θάλασσα που ήδη λειτουργούσε καλύτερα χωρίς αυτήν.

Συμπέρασμα: Η πραγματική ανάπτυξη δεν μετριέται με το πόσες υποθαλάσσιες κατασκευές θα τοποθετηθούν. Μετριέται με το αν μια περιοχή προστατεύεται, αναδεικνύεται και παραμένει αυθεντική. Σε μια εποχή που διεθνώς επανεξετάζεται η σχέση του ανθρώπου με τα θαλάσσια οικοσυστήματα, η επιλογή να «κατασκευάσουμε» ενδιαφέρον εκεί όπου υπάρχει ήδη, δεν μοιάζει με πρόοδο. Μοιάζει περισσότερο με εύκολο σχέδιο εντυπώσεων, παρά με σοβαρή περιβαλλοντική και τουριστική στρατηγική.

ΥΓ.1. Στερείται σοβαρότητας η όποια άποψη ότι η δημιουργία καταδυτικού πάρκου στην προτεινόμενη περιοχή θα διώξει τις ιχθυοκαλλιέργειες.

ΥΓ. 2. Προξενεί ιδιαίτερη εντύπωση το γεγονός ότι δεν έγινε συζήτηση – διαβούλευση για τη δημιουργία του καταδυτικού πάρκου στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή του Μύτικα, την στιγμή κατά την οποία το παλιό Νοσοκομείο – Κέντρο Υγείας έχει μετατραπεί σε καταδυτικό κέντρο. Υπάρχει κάποια τεκμηριωμένη απάντηση επί του συγκεκριμένου; Μήπως ο Δήμος Ξηρομέρου πρέπει να επανεξετάσει την προτεινόμενη θέση δημιουργίας του καταδυτικού πάρκου;

Πάνος Παπαδόπουλος