Αν ανήκετε κι εσείς στην κατηγορία των ανθρώπων που μια μπουκιά από παγωτό συνοδεύεται ακαριαία από έναν οξύ, διαπεραστικό πόνο στο μέτωπο, συνεχίστε να διαβάζετε. Αυτό το ξαφνικό brain freeze, το οποίο οι περισσότεροι αντιμετωπίζουν απλώς ως μια ενοχλητική, αλλά αθώα παρενέργεια των καλοκαιρινών απολαύσεων, φαίνεται πως κρύβει πίσω του πολύ περισσότερα.

Σύμφωνα με κορυφαίους νευρολόγους, η συχνότητα και η ένταση αυτού του φαινομένου μπορούν να προσφέρουν πολύτιμα στοιχεία για τη γενικότερη κατάσταση της υγείας μας, λειτουργώντας ως ένας απρόσμενος δείκτης για σοβαρότερες νευρολογικές παθήσεις.

Στην ιατρική ορολογία, το brain freeze περιγράφεται ως «πονοκέφαλος από ψυχρό ερέθισμα». Όπως εξηγεί στο BBC η Δρ Αμάλ Στάρλινγκ, νευρολόγος στην Κλινική Mayo των ΗΠΑ, «ο πονοκέφαλος από παγωτό είναι πάρα πολύ συχνός, είναι αβλαβής, έρχεται και φεύγει».

Τι είναι το brain freeze

Αυτό που οι περισσότεροι από εμάς μαθαίνουμε να αποκαλούμε brain freeze ή πονοκέφαλο από παγωτό, οι επιστήμονες το ονομάζουν «πονοκέφαλο από ψυχρό ερέθισμα», λέει η Στάρλινγκ.

Οι ερευνητές πιστεύουν ότι συμβαίνει λόγω της «ταχείας ψύξης στην υπερώα του στόματος ή ακόμη και στο πίσω μέρος του λαιμού», εξηγεί η Στάρλινγκ. Αυτή η ψύξη προκαλεί την πολύ γρήγορη συστολή των αιμοφόρων αγγείων, μετά την οποία εξαναγκάζονται να διασταλθούν ξανά για να αποκατασταθεί η ροή του αίματος.

Οι ίνες πόνου στα τοιχώματα αυτών των αιμοφόρων αγγείων συνδέονται με το τρίδυμο νεύρο, το νεύρο που είναι υπεύθυνο για την επεξεργασία των σημάτων πόνου από το μέτωπο και το πρόσωπό σας, εξηγεί η ίδια. Γι’ αυτόν τον λόγο, ο πονοκέφαλος από παγωτό γίνεται αισθητός ως πίεση και πόνος στον εγκέφαλο ή στο μέτωπο, και όχι μέσα στο στόμα.

Σε πιο σοβαρά πλαίσια, τα δεδομένα υποδηλώνουν ότι οι κρύες τροφές ή τα κρύα ποτά μπορούν επίσης να προκαλέσουν αίσθημα παλμών –φαινόμενο που αποκαλείται «Καρδιά από Κρύο Ποτό» (Cold Drink Heart)– και καρδιακή αρρυθμία,ιδιαίτερα σε μεσήλικες άνδρες.

Για να αποφύγετε αυτούς τους πονοκεφάλους από ψυχρό ερέθισμα, ρυθμίστε τον ρυθμό σας όταν καταναλώνετε κρύα τρόφιμα και ποτά, συμβουλεύει η Στάρλινγκ. Η απότομη ψύξη είναι αυτή που φαίνεται να προκαλεί το brain freeze, επομένως δίνοντας στην υπερώα του στόματός σας χρόνο να ζεσταθεί λίγο ανάμεσα σε γουλιές ή μπουκιές, μπορείτε να το προλάβετε.

Αν όμως παρασυρθείτε και δεν προλάβετε να αποφύγετε τον πονοκέφαλο από παγωτό, υπάρχουν μερικά δοκιμασμένα κόλπα για να το κάνετε πιο σύντομο και λιγότερο επώδυνο, λέει η Στάρλινγκ. Προτείνει να χρησιμοποιήσετε την κάτω πλευρά της γλώσσας σας για να ζεστάνετε ξανά την υπερώα του στόματός σας. Ή, αν και οι δύο πλευρές της γλώσσας σας είναι κρύες, χρησιμοποιήστε τον αντίχειρά σας ή ένα ζεστό ρόφημα.

Μια εκπληκτική σύνδεση

Ωστόσο, γιατί κάποιοι άνθρωποι παθαίνουν brain freeze ενώ άλλοι μπορούν να πιουν ένα μιλκσέικ μονορούφι χωρίς καμία επίπτωση; Η Ιρένε Τόλντο, καθηγήτρια παιδονευρολογίας και ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβα στην Ιταλία, και οι συνεργάτες της εξέτασαν επιστημονικές μελέτες τεσσάρων δεκαετιών για τους πονοκεφάλους από παγωτό προκειμένου να το ανακαλύψουν.

Συνθέτοντας έρευνες από όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων μελετών σε χιλιάδες μαθητές στην Ταϊβάν, τη Γερμανία και τον Καναδά, καθώς και σε δεκάδες ενήλικες που υποφέρουν από ημικρανίες στη Βραζιλία, την Τουρκία και το Ηνωμένο Βασίλειο, η Τόλντο εντόπισε αρκετά μοτίβα.

Κατά πρώτον, η έρευνα δείχνει ότι το brain freeze τείνει να είναι κληρονομικό – αν οι γονείς σας παθαίνουν πονοκεφάλους από παγωτό, είναι πολύ πιθανό να παθαίνετε και εσείς. (Αυτά τα ευρήματα είναι προς το παρόν απλώς συσχετιστικά και οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη εντοπίσει συγκεκριμένα γονίδια που μπορεί να ευθύνονται για αυτή τη σύνδεση).

Όσον αφορά το πώς ο πόνος από το brain freeze μπορεί να διαφέρει από άτομο σε άτομο, ο πιο σημαντικός παράγοντας φαίνεται να είναι το αν υποφέρετε γενικά από πονοκεφάλους και κρίσεις ημικρανίας –έντονους πονοκεφάλους που μπορούν να διαρκέσουν για ώρες ή και μέρες. «Οι άνθρωποι με ημικρανία συνήθως βιώνουν μεγαλύτερη ένταση σε αυτούς τους τύπους πονοκεφάλων», λέει η Τόλντο. Σε μια μικρή μελέτη από τη δεκαετία του 1970, το 93% των ανθρώπων που εμφάνιζαν κρίσεις ημικρανίας είχαν επίσης πονοκεφάλους από παγωτό, οι περισσότεροι από αυτούς με μέτρια έως σοβαρή ενόχληση, ενώ μόνο το ένα τρίτο των ανθρώπων που δεν υπέφεραν από ημικρανίες είχαν βιώσει brain freeze.

«Μία στις έξι γυναίκες, ένα στα έντεκα παιδιά και ένας στους 10 άνδρες έχουν ημικρανίες», λέει η Στάρλινγκ. «Πάνω από το 50% των ανθρώπων που έχουν ημικρανία δεν έχουν μιλήσει ποτέ σε γιατρό για τα συμπτώματά τους. Υπάρχει διάγνωση. Υπάρχει διαθέσιμη θεραπεία».

Μια παγωμένη ημικρανία

Δεδομένης αυτής της εκπληκτικής σύνδεσης, τουλάχιστον από τη δεκαετία του 1960, οι επιστήμονες ζητούν από εθελοντές να προκαλούν επίτηδες brain freeze για να βοηθήσουν στη μελέτη της ημικρανίας. Παρά τον επιπολασμό της πάθησης, είναι δύσκολο για τους ερευνητές να καταγράψουν μια ημικρανία σε εξέλιξη με μαγνητικές (MRI) και αξονικές (CT) τομογραφίες, καθώς οι πονοκέφαλοι αυτοί είναι δύσκολο να προβλεφθούν, για να μην αναφέρουμε ότι είναι τόσο εξουθενωτικοί που είναι δύσκολο για τους εθελοντές να προσέλθουν στο εργαστήριο κατά τη διάρκεια της κρίσης.

Εδώ ακριβώς έρχεται το brain freeze για να δώσει τη λύση, λέει η Στάρλινγκ. Οι πονοκέφαλοι από ψυχρό ερέθισμα μπορούν να δημιουργηθούν κατά παραγγελία μέσω παγωμένων γλυκών (και, λιγότερο απολαυστικά, με κομματάκια πάγου και πολύ κρύο νερό). Και επειδή επηρεάζουν το ίδιο νευρικό σύμπλεγμα με μια κρίση ημικρανίας, δηλαδή το τρίδυμο νεύρο, μπορούν να χρησιμεύσουν ως επιστημονικό υποκατάστατο μιας ημικρανίας σε πλήρη εξέλιξη.

«Στις παλαιότερες ημέρες της ιατρικής των πονοκεφάλων, όταν οι ερευνητές προσπαθούσαν να κατανοήσουν τους βασικούς μηχανισμούς του πόνου στο κεφάλι, το brain freeze ήταν ένα βολικό πειραματικό μοντέλο», εξηγεί η Στάρλινγκ, σημειώνοντας ότι βοήθησε τους επιστήμονες να αναγνωρίσουν τον ρόλο της ροής του αίματος και διαφόρων νευρικών συμπλεγμάτων.

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, οι ερευνητές βασίζονται σε άλλους τρόπους για να πυροδοτήσουν κρίσεις ημικρανίας σε ανθρώπους –συμπεριλαμβανομένων εγχύσεων νιτρογλυκερίνης (ναι, της ίδιας νιτρογλυκερίνης που χρησιμοποιείται για την κατασκευή εκρηκτικών)– προκειμένου να αναπτύξουν φάρμακα ημικρανίας επόμενης γενιάς.

Και για τους ανθρώπους με ημικρανίες, δεν υπάρχει λόγος να απέχουν από τις κρύες λιχουδιές από φόβο για brain freeze. «Δεν χρειάζεται να σταματήσετε να τρώτε παγωτό», λέει η Τόλντο. «Μπορείτε να μάθετε να το διαχειρίζεστε».

Ευτυχώς, η συμβουλή είναι η ίδια για όλους – απλώς αφιερώστε λίγο περισσότερο χρόνο όταν τρώτε το παγωτό σας, ώστε να μπορείτε επίσης να απολαύσετε καλύτερα αυτές τις γεύσεις.