Η επιστροφή στα σχολεία συνοδεύεται συχνά από μια γνώριμη κατάσταση για πολλές οικογένειες. Το παιδί εμφανίζει καταρροή, βήχα ή πυρετό, μένει λίγες ημέρες στο σπίτι, αναρρώνει και επιστρέφει στην τάξη. Λίγο αργότερα, όμως, τα συμπτώματα εμφανίζονται ξανά.
Για αρκετούς γονείς, αυτή η επανάληψη δημιουργεί ανησυχία. Είναι φυσιολογικό να αρρωσταίνει τόσο συχνά ένα παιδί; Μήπως το ανοσοποιητικό του σύστημα είναι αδύναμο; Χρειάζεται εξετάσεις ή κάποια ειδική θεραπεία;
Η πραγματικότητα είναι ότι οι συχνές λοιμώξεις του αναπνευστικού αποτελούν συνηθισμένο φαινόμενο στην παιδική ηλικία, ιδιαίτερα κατά τα πρώτα χρόνια της επαφής με το σχολικό περιβάλλον.
Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα σε ένα παιδί που παρουσιάζει επαναλαμβανόμενες, ήπιες ιώσεις και σε ένα παιδί που εμφανίζει σοβαρές λοιμώξεις ή δυσκολεύεται να αναρρώσει.
Γιατί τα παιδιά αρρωσταίνουν τόσο συχνά;
Γράφει η Χρύσα Δέδε,Νοσηλεύτρια ΕΣΥ,
Μετεκπαίδευση σε ΜΕΘ, ΕΚΠΑ Αθηνών.
Πάρεδρος στην
Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου Για Αγγειακά Νοσήματα – ΕΜΠαΚΑΝ.
Μέλος του Ομίλου Εθελοντών κατά του Καρκίνου – ΑγκαλιάΖΩ
Οι σχολικές αίθουσες αποτελούν χώρους καθημερινής συνύπαρξης πολλών παιδιών. Η στενή επαφή, τα κοινόχρηστα αντικείμενα και η παραμονή σε κλειστούς χώρους διευκολύνουν τη μετάδοση αναπνευστικών ιών.
Παράλληλα, το ανοσοποιητικό σύστημα των παιδιών βρίσκεται σε διαδικασία ανάπτυξης. Καθώς έρχεται σε επαφή με διαφορετικούς μικροοργανισμούς, αναπτύσσει σταδιακά ανοσολογική μνήμη.
Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (AAP), πολλά μικρά παιδιά, ιδιαίτερα εκείνα που παρακολουθούν παιδικούς σταθμούς και άλλες δομές ομαδικής φροντίδας, μπορεί να εμφανίζουν έξι έως οκτώ κρυολογήματα τον χρόνο.
Ο αριθμός αυτός μπορεί να φαίνεται μεγάλος, όμως δεν αποτελεί από μόνος του ένδειξη προβλήματος του ανοσοποιητικού συστήματος.
Επιπλέον, επειδή τα συμπτώματα ενός κρυολογήματος μπορεί να διαρκέσουν αρκετές ημέρες, οι γονείς συχνά έχουν την εντύπωση ότι το παιδί είναι συνεχώς άρρωστο.
Πότε οι συχνές ιώσεις θεωρούνται φυσιολογικές;
Η συχνότητα των λοιμώξεων δεν είναι το μοναδικό κριτήριο αξιολόγησης της υγείας ενός παιδιού.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η συνολική εικόνα του.
Ένα παιδί που αναπτύσσεται φυσιολογικά, έχει καλή διάθεση και ενέργεια ανάμεσα στις λοιμώξεις, αναρρώνει χωρίς σοβαρές επιπλοκές και επιστρέφει στις καθημερινές του δραστηριότητες συνήθως δεν παρουσιάζει ανησυχητική εικόνα μόνο λόγω της συχνότητας των ιώσεων.
Αντίθετα, όταν οι λοιμώξεις είναι ασυνήθιστα σοβαρές, παρατεταμένες ή συνοδεύονται από άλλα προβλήματα υγείας, χρειάζεται προσεκτικότερη αξιολόγηση.
Πότε πρέπει να διερευνηθούν οι επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις;
Η ύπαρξη πολλών επεισοδίων κρυολογήματος δεν σημαίνει αυτομάτως ανοσοανεπάρκεια.
Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένα χαρακτηριστικά που χρειάζονται ιατρική διερεύνηση.
Σε αυτά περιλαμβάνονται οι επανειλημμένες σοβαρές βακτηριακές λοιμώξεις, οι υποτροπιάζουσες πνευμονίες, η ανεπαρκής αύξηση βάρους ή ανάπτυξη, οι λοιμώξεις που δεν ανταποκρίνονται στη συνήθη θεραπεία και η ανάγκη επανειλημμένης νοσηλείας ή ενδοφλέβιας αντιβιοτικής αγωγής.
Επίσης, σημαντικό στοιχείο αποτελεί το οικογενειακό ιστορικό διαταραχών του ανοσοποιητικού συστήματος.
Η Αμερικανική Ακαδημία Αλλεργίας, Άσθματος και Ανοσολογίας (AAAAI) αναγνωρίζει ότι ορισμένα πρότυπα επαναλαμβανόμενων ή ασυνήθιστα σοβαρών λοιμώξεων μπορεί να αποτελούν λόγο διερεύνησης πιθανής ανοσολογικής διαταραχής.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί με συχνές λοιμώξεις χρειάζεται εξειδικευμένο ανοσολογικό έλεγχο.
Ο παιδίατρος είναι εκείνος που θα αξιολογήσει το ιστορικό, την ανάπτυξη και την κλινική εικόνα του παιδιού και θα αποφασίσει εάν απαιτούνται εξετάσεις.
Ποια συμπτώματα δεν πρέπει να αγνοούν οι γονείς;
Οι περισσότερες ιογενείς λοιμώξεις υποχωρούν με ξεκούραση, επαρκή ενυδάτωση και κατάλληλη υποστηρικτική φροντίδα.
Υπάρχουν όμως περιπτώσεις στις οποίες οι γονείς πρέπει να επικοινωνήσουν με τον παιδίατρο.
Τέτοιες περιπτώσεις είναι ο πυρετός που επιμένει, η επιδείνωση των συμπτωμάτων μετά από αρχική βελτίωση, ο έντονος πόνος στο αυτί, η ασυνήθιστη καταβολή και η μειωμένη πρόσληψη υγρών.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν το παιδί παρουσιάζει δυσκολία στην αναπνοή, κυάνωση στα χείλη, μειωμένη ανταπόκριση, έντονη υπνηλία ή σοβαρά σημεία αφυδάτωσης. Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια.
Ειδικά στα βρέφη ηλικίας κάτω των τριών μηνών, θερμοκρασία 38°C ή υψηλότερη απαιτεί άμεση ιατρική εκτίμηση.
Η έγκαιρη αναγνώριση των προειδοποιητικών συμπτωμάτων είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς επιτρέπει την αντιμετώπιση πιθανών επιπλοκών χωρίς καθυστέρηση.
Πότε μπορεί το παιδί να επιστρέψει στο σχολείο;
Ένα συνηθισμένο ερώτημα των γονέων είναι πόσες ημέρες πρέπει να παραμείνει το παιδί στο σπίτι μετά από μια ίωση.
Η απάντηση εξαρτάται από το είδος της λοίμωξης και την πορεία των συμπτωμάτων.
Για τις συνήθεις αναπνευστικές λοιμώξεις, οι γενικές οδηγίες του CDC προβλέπουν επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες όταν, για τουλάχιστον 24 ώρες, τα συμπτώματα παρουσιάζουν συνολική βελτίωση και δεν υπάρχει πυρετός χωρίς τη χρήση αντιπυρετικών.
Εξίσου σημαντικό είναι το παιδί να αισθάνεται αρκετά καλά ώστε να συμμετέχει στις σχολικές δραστηριότητες.
Για ορισμένα λοιμώδη νοσήματα ισχύουν διαφορετικές οδηγίες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ιογενής γαστρεντερίτιδα. Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, το παιδί πρέπει να απέχει από το σχολείο όσο παρουσιάζει διάρροια ή εμέτους και για 48 ώρες μετά την υποχώρησή τους.
Η παραμονή στο σπίτι όταν το παιδί είναι άρρωστο δεν προστατεύει μόνο το ίδιο. Συμβάλλει και στον περιορισμό της μετάδοσης λοιμώξεων στους συμμαθητές και στους εκπαιδευτικούς.
Χρειάζεται κάθε ίωση αντιβίωση;
Η χρήση αντιβιοτικών εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα στην αντιμετώπιση των λοιμώξεων.
Ορισμένοι γονείς θεωρούν ότι όταν ο βήχας επιμένει ή οι ρινικές εκκρίσεις αποκτούν κίτρινο ή πράσινο χρώμα, το παιδί χρειάζεται αντιβίωση.
Ωστόσο, οι περισσότερες λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού προκαλούνται από ιούς, απέναντι στους οποίους τα αντιβιοτικά δεν έχουν δράση.
Ακόμη και η αλλαγή στο χρώμα των ρινικών εκκρίσεων δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη βακτηριακής λοίμωξης.
Σύμφωνα με το CDC, η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες και να συμβάλει στην ανάπτυξη μικροβιακής αντοχής.
Η απόφαση για χορήγηση αντιβιοτικής αγωγής πρέπει να βασίζεται στην κλινική αξιολόγηση και στην εκτίμηση του παιδιάτρου.
Η πρόληψη μέσα από τη νοσηλευτική επιστήμη
Η πρόληψη των λοιμώξεων αποτελεί βασικό πεδίο της νοσηλευτικής επιστήμης και της αγωγής υγείας.
Η νοσηλευτική προσέγγιση δεν περιορίζεται στη φροντίδα του παιδιού όταν εμφανίσει συμπτώματα. Δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ενημέρωση της οικογένειας, στην αναγνώριση παραγόντων κινδύνου και στην εκπαίδευση σε καθημερινές πρακτικές που προστατεύουν την υγεία.
Στο σχολικό περιβάλλον, η σωστή υγιεινή των χεριών, ο συστηματικός αερισμός των αιθουσών, η κάλυψη του στόματος και της μύτης κατά τον βήχα ή το φτέρνισμα και η τήρηση των συνιστώμενων εμβολιασμών αποτελούν ουσιαστικά μέτρα πρόληψης.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι τα παιδιά να μαθαίνουν από μικρή ηλικία να πλένουν σωστά τα χέρια τους, να αποφεύγουν να αγγίζουν το πρόσωπό τους με άπλυτα χέρια και να μην μοιράζονται προσωπικά αντικείμενα, όπως μπουκάλια νερού.
Η συνεργασία γονέων, εκπαιδευτικών, σχολικών νοσηλευτών και παιδιάτρων μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη δημιουργία ενός ασφαλέστερου σχολικού περιβάλλοντος.
Από τη νοσηλευτική σκοπιά, ιδιαίτερη αξία έχει και η σωστή ενημέρωση των γονέων, ώστε να μπορούν να διακρίνουν μια συνηθισμένη ίωση από μια κατάσταση που απαιτεί ιατρική εκτίμηση.
Στόχος δεν είναι η δημιουργία φόβου απέναντι στις λοιμώξεις, αλλά η ενίσχυση της γνώσης και της υπεύθυνης στάσης απέναντι στην παιδική υγεία.
Μπορεί η διατροφή να ενισχύσει το ανοσοποιητικό σύστημα;
Η διατροφή αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού και του ανοσοποιητικού συστήματος.
Μια ισορροπημένη διατροφή, με ποικιλία τροφίμων, φρούτα, λαχανικά, πρωτεΐνες και επαρκή πρόσληψη θρεπτικών συστατικών, συμβάλλει στη γενικότερη υγεία και ανάπτυξη του παιδιού.
Παράλληλα, ο επαρκής ύπνος, η σωματική δραστηριότητα και η αποφυγή της έκθεσης στον καπνό αποτελούν σημαντικές καθημερινές συνήθειες.
Ωστόσο, δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη τροφή, βιταμίνη ή συμπλήρωμα που να εξασφαλίζει ότι ένα παιδί δεν θα αρρωστήσει.
Η χορήγηση συμπληρωμάτων διατροφής χωρίς τεκμηριωμένη ανάγκη δεν πρέπει να θεωρείται υποκατάστατο της ισορροπημένης διατροφής, των εμβολιασμών ή των υπόλοιπων μέτρων πρόληψης.
Όταν υπάρχει υποψία διατροφικής έλλειψης, ο παιδίατρος μπορεί να αξιολογήσει εάν χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος ή συμπληρωματική χορήγηση συγκεκριμένων θρεπτικών συστατικών.
Τι πρέπει τελικά να θυμούνται οι γονείς;
Οι συχνές ιώσεις κατά την παιδική ηλικία αποτελούν συχνά μέρος της φυσιολογικής επαφής του παιδιού με το σχολικό περιβάλλον.
Δεν είναι απαραίτητα ένδειξη αδύναμου ανοσοποιητικού συστήματος και δεν σημαίνουν ότι το παιδί χρειάζεται συνεχώς φάρμακα ή εξετάσεις.
Εκείνο που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η γενική κατάσταση της υγείας του, η φυσιολογική ανάπτυξη, η σοβαρότητα των λοιμώξεων και ο τρόπος με τον οποίο αναρρώνει.
Η πρόληψη, η σωστή ενημέρωση και η συνεργασία με τον παιδίατρο αποτελούν τους σημαντικότερους συμμάχους της οικογένειας.
Γιατί η προστασία της παιδικής υγείας δεν αρχίζει τη στιγμή που εμφανίζεται ο πυρετός. Αρχίζει πολύ νωρίτερα, μέσα από τις καθημερινές συνήθειες, τη γνώση και την εκπαίδευση.
Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο μήνυμα προς κάθε γονέα: δεν χρειάζεται να φοβάται κάθε ίωση, αλλά να γνωρίζει πότε ένα σύμπτωμα είναι αναμενόμενο και πότε χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.
