Χρύσα Δέδε,
Νοσηλεύτρια ΕΣΥ,
Μετεκπαίδευση σε ΜΕΘ, ΕΚΠΑ Αθηνών.
Πάρεδρος στην
Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου Για Αγγειακά Νοσήματα – ΕΜΠαΚΑΝ.
Μέλος του Ομίλου Εθελοντών κατά του Καρκίνου – ΑγκαλιάΖΩ.

Ο βήχας είναι μια συχνή κατάσταση που προκαλεί ανησυχία, ιδιαίτερα όταν ο βήχας συνεχίζεται για αρκετές ημέρες ή ακόμη και εβδομάδες μετά την υποχώρηση μιας λοίμωξης του αναπνευστικού.

Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν σημαίνει ότι «η ίωση δεν έφυγε». Ο λεγόμενος μεταλοιμώδης ή μετα-ιικός βήχας μπορεί να αποτελεί μέρος της φυσιολογικής ανάρρωσης του αναπνευστικού συστήματος.

Γιατί συνεχίζουμε να βήχουμε;

Κατά τη διάρκεια μιας λοίμωξης του αναπνευστικού οι αεραγωγοί ερεθίζονται και αναπτύσσεται φλεγμονή. Ακόμη και όταν η οξεία λοίμωξη έχει υποχωρήσει, οι αεραγωγοί μπορεί να παραμένουν για κάποιο διάστημα περισσότερο ευαίσθητοι.

Μεταλοιμώδης φλεγμονή, παροδική βρογχική υπεραντιδραστικότητα, αυξημένη παραγωγή βλέννας και διαταραχή της φυσιολογικής απομάκρυνσης των εκκρίσεων μπορούν να συμβάλουν στην επιμονή του βήχα.

Έτσι, ερεθίσματα όπως ο κρύος αέρας, ο καπνός, η σκόνη, τα έντονα αρώματα ή ακόμη και η παρατεταμένη ομιλία μπορεί να πυροδοτούν επεισόδια βήχα.

Πόσο μπορεί να κρατήσει;

Στους ενήλικες ο βήχας ταξινομείται, ανάλογα με τη διάρκειά του, σε:

• οξύ, όταν διαρκεί λιγότερο από 3 εβδομάδες,
• υποξύ, όταν διαρκεί από 3 έως 8 εβδομάδες,
• χρόνιο, όταν επιμένει περισσότερο από 8 εβδομάδες.

Ο μεταλοιμώδης βήχας εντάσσεται συνήθως στην κατηγορία του υποξέος βήχα, δηλαδή μπορεί να συνεχιστεί για αρκετές εβδομάδες μετά από μια λοίμωξη του αναπνευστικού.

Αυτό που έχει σημασία δεν είναι μόνο η διάρκειά του αλλά και η πορεία του.

Ένας βήχας που σταδιακά γίνεται ηπιότερος είναι διαφορετικός από έναν βήχα που επιδεινώνεται, επανέρχεται μαζί με πυρετό ή συνοδεύεται από νέα συμπτώματα.

Τα αντιβιοτικά δεν είναι η λύση για κάθε βήχα

Η επιμονή ενός βήχα συχνά δημιουργεί την εντύπωση ότι χρειάζεται αντιβίωση.

Ωστόσο, οι περισσότερες λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού είναι ιογενείς. Τα αντιβιοτικά δεν δρουν στους ιούς και δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται χωρίς συγκεκριμένη ένδειξη.

Η άσκοπη χρήση αντιβιοτικών μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες και να συμβάλει στο σοβαρό πρόβλημα της μικροβιακής αντοχής.

Οι οδηγίες του NICE αναφέρουν ότι ο οξύς βήχας είναι συνήθως αυτοπεριοριζόμενος και μπορεί να διαρκέσει έως και 3–4 εβδομάδες, ενώ τα αντιβιοτικά δεν συνιστώνται συστηματικά σε μη επιπλεγμένες λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού ή σε οξεία βρογχίτιδα. Το CDC επίσης επισημαίνει ότι τα αντιβιοτικά δεν έχουν δράση έναντι των ιών του κοινού κρυολογήματος.

Τι μπορεί να βοηθήσει στην καθημερινότητα;

Η επαρκής ενυδάτωση, η αποφυγή καπνού και άλλων ερεθιστικών ουσιών, ο καλός αερισμός του χώρου και η ξεκούραση μπορούν να βοηθήσουν κατά την περίοδο της ανάρρωσης.

Δεν χρειάζεται κάθε βήχας να αντιμετωπίζεται με πολλά διαφορετικά φάρμακα ή σκευάσματα χωρίς σαφή αιτία.

Η κατάλληλη αντιμετώπιση εξαρτάται από το ιστορικό, τη διάρκεια του συμπτώματος, τα συνοδά ευρήματα και την υποκείμενη αιτία.

Πότε πρέπει να μας ανησυχήσει;

Ο βήχας δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα σε μια προηγούμενη ίωση όταν υπάρχουν συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν σοβαρότερη κατάσταση.

Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται:

• δύσπνοια ή δυσκολία στην αναπνοή,
• έντονος ή επίμονος πόνος στο στήθος,
• αίμα στα πτύελα,
• υψηλός ή επίμονος πυρετός,
• σημαντική επιδείνωση της γενικής κατάστασης,
• συμπτώματα που αρχικά βελτιώθηκαν και στη συνέχεια επιδεινώθηκαν,
• ή βήχας που επιμένει πέρα από το αναμενόμενο χρονικό διάστημα.

Οι οδηγίες NICE συνιστούν περαιτέρω αξιολόγηση όταν τα συμπτώματα επιδεινώνονται σημαντικά, δεν παρουσιάζουν βελτίωση ή υπάρχουν ενδείξεις σοβαρότερης νόσου.

Και αν δεν φταίει πλέον η ίωση;

Ένας παρατεταμένος βήχας μπορεί να σχετίζεται και με άλλες καταστάσεις, όπως άσθμα, σύνδρομο βήχα από τους ανώτερους αεραγωγούς, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, κάπνισμα, περιβαλλοντικούς ερεθιστικούς παράγοντες ή ορισμένα φάρμακα.

Γι’ αυτό, όταν ένας βήχας ξεπερνά τις οκτώ εβδομάδες ή συνοδεύεται από άλλα ανησυχητικά συμπτώματα, χρειάζεται διερεύνηση και δεν πρέπει να θεωρείται επ’ αόριστον «υπόλειμμα μιας ίωσης».

Το μήνυμα

Ο βήχας αποτελεί έναν σημαντικό αμυντικό μηχανισμό του οργανισμού και μετά από μια λοίμωξη μπορεί να χρειαστεί χρόνος μέχρι οι αεραγωγοί να επανέλθουν πλήρως.

Το γεγονός ότι επιμένει για μερικές εβδομάδες δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάτι σοβαρό. Παράλληλα όμως, η διάρκειά του, η εξέλιξή του και τα συμπτώματα που τον συνοδεύουν δεν πρέπει να αγνοούνται.

Γιατί στην υγεία πολλές φορές δεν έχει σημασία μόνο ποιο σύμπτωμα έχουμε, αλλά και πώς εξελίσσεται με τον χρόνο.

Επιστημονική βάση:

Το παρόν κείμενο βασίζεται σε διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες  για την αξιολόγηση και αντιμετώπιση του οξέος, υποξέος και μεταλοιμώδους βήχα.

1. Irwin RS, French CL, Chang AB, Altman KW.
Classification of Cough as a Symptom in Adults and Management Algorithms: CHEST Guideline and Expert Panel Report. CHEST.
Η κατευθυντήρια οδηγία ταξινομεί τον βήχα σε οξύ (<3 εβδομάδες), υποξύ (3–8 εβδομάδες) και χρόνιο (>8 εβδομάδες) και τονίζει τη σημασία της διάρκειας του συμπτώματος στη διαγνωστική προσέγγιση.

2. Braman SS.
Postinfectious Cough: ACCP Evidence-Based Clinical Practice Guidelines. CHEST. 2006;129(1 Suppl):138S–146S. DOI: 10.1378/chest.129.1_suppl.138S.
Η δημοσίευση περιγράφει τον μεταλοιμώδη βήχα ως υποξύ βήχα που εμφανίζεται μετά από οξεία λοίμωξη του αναπνευστικού και μπορεί να διαρκέσει από 3 έως 8 εβδομάδες. Αναφέρονται ως πιθανοί μηχανισμοί η μεταλοιμώδης φλεγμονή, η βρογχική υπεραντιδραστικότητα και η υπερέκκριση βλέννας.

3. National Institute for Health and Care Excellence (NICE).
Cough (acute): antimicrobial prescribing. NICE Guideline NG120.
Οι οδηγίες αναφέρουν ότι ο οξύς βήχας είναι συνήθως αυτοπεριοριζόμενος και μπορεί να χρειαστούν 3–4 εβδομάδες για να υποχωρήσει. Παράλληλα, δεν συστήνεται η συστηματική χορήγηση αντιβιοτικών για μη επιπλεγμένο βήχα που σχετίζεται με λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού ή οξεία βρογχίτιδα.