Τα λιπαντικά που χρησιμοποιούνται καθημερινά σε συνεργεία αυτοκινήτων, βιομηχανίες και εργασίες συντήρησης μηχανημάτων ενδέχεται να αποτελούν έναν ακόμη περιβαλλοντικό παράγοντα που συνδέεται με τη Σκλήρυνση κατά Πλάκας (ΣΚΠ), σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη από τη Σουηδία.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι εργαζόμενοι που είχαν εκτεθεί σε λιπαντικά πετρελαϊκής προέλευσης παρουσίαζαν 38% υψηλότερες πιθανότητες εμφάνισης της νόσου σε σύγκριση με όσους δεν είχαν αντίστοιχη έκθεση. Μάλιστα, η συσχέτιση ήταν εντονότερη στους καπνιστές και σε άτομα με συγκεκριμένη γενετική προδιάθεση.
Η μελέτη, με επικεφαλής επιστήμονες του Ινστιτούτου Καρολίνσκα, δημοσιεύθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Neurology της Αμερικανικής Ακαδημίας Νευρολογίας.
Η Σκλήρυνση κατά Πλάκας είναι μια χρόνια αυτοάνοση νόσος, κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται σε δομές του κεντρικού νευρικού συστήματος, επηρεάζοντας τον εγκέφαλο, τον νωτιαίο μυελό και τα οπτικά νεύρα. Η εμφάνισή της έχει συνδεθεί με γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, ενώ η νέα έρευνα στρέφει την προσοχή και στις συνθήκες εργασίας.
Ποιοι εργαζόμενοι εξετάστηκαν
Στην έρευνα συμμετείχαν 2.872 άτομα με πρόσφατα διαγνωσμένη Σκλήρυνση κατά Πλάκας και 6.122 άτομα χωρίς τη νόσο, με μέση ηλικία περίπου 35 ετών.
Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να δώσουν πληροφορίες για το επαγγελματικό τους ιστορικό και την επαφή τους με ουσίες όπως λάδια κινητήρων, υδραυλικά λάδια και ειδικά υγρά που χρησιμοποιούνται για την ψύξη και τη λίπανση μετάλλων κατά την κατεργασία τους.
Η έκθεση σε αυτά τα προϊόντα ήταν συχνότερη σε επαγγέλματα που σχετίζονται με την επεξεργασία μετάλλων, τις κατασκευές, την επισκευή οχημάτων και τη συντήρηση μηχανημάτων.
Από τους συμμετέχοντες με ΣΚΠ, 251 άτομα (8,7%) ανέφεραν ότι είχαν εκτεθεί επαγγελματικά στα συγκεκριμένα λιπαντικά, έναντι 399 ατόμων (6,5%) από την ομάδα χωρίς τη νόσο. Ακόμη και όταν οι επιστήμονες έλαβαν υπόψη την ηλικία, το φύλο, το κάπνισμα και άλλους παράγοντες, η συσχέτιση παρέμεινε.
Πώς επηρεάζει ο χρόνος έκθεσης
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης εάν η διάρκεια και η συχνότητα επαφής με τα λιπαντικά επηρέαζαν τα αποτελέσματα. Διαπίστωσαν ότι για κάθε επιπλέον έτος επαγγελματικής έκθεσης οι πιθανότητες εμφάνισης ΣΚΠ αυξάνονταν κατά περίπου 2%. Αντίστοιχη αύξηση καταγράφηκε για κάθε επιπλέον ώρα έκθεσης την εβδομάδα, ενώ υψηλότερα επίπεδα επαφής με τις ουσίες συνδέθηκαν επίσης με μεγαλύτερες πιθανότητες εμφάνισης της νόσου.
Ένα ακόμη εύρημα προέκυψε όταν οι επιστήμονες περιόρισαν την ανάλυση σε άτομα που είχαν εκτεθεί στα λιπαντικά τουλάχιστον επτά χρόνια πριν εμφανίσουν το πρώτο σύμπτωμα.
Στην ομάδα αυτή, οι εκτεθειμένοι εργαζόμενοι είχαν 55% υψηλότερες πιθανότητες εμφάνισης ΣΚΠ σε σύγκριση με τους μη εκτεθειμένους.
Η πρόσθετη αυτή ανάλυση κρίθηκε σημαντική, επειδή οι βιολογικές αλλαγές που σχετίζονται με τη νόσο μπορεί να αρχίζουν αρκετά χρόνια πριν από τα πρώτα συμπτώματα.
Κάπνισμα και γενετική προδιάθεση ενισχύουν τη συσχέτιση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε ο συνδυασμός της επαγγελματικής έκθεσης με το κάπνισμα και συγκεκριμένα γενετικά χαρακτηριστικά.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η σύνδεση των λιπαντικών με τη ΣΚΠ ήταν ισχυρότερη στους ενεργούς καπνιστές, καθώς και σε άτομα που δεν διέθεταν μια γονιδιακή παραλλαγή η οποία σχετίζεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.
Στην ομάδα όπου συνυπήρχαν η έκθεση στα λιπαντικά, το κάπνισμα και δύο γενετικά χαρακτηριστικά που αυξάνουν τη συνολική ευαλωτότητα, οι πιθανότητες εμφάνισης ΣΚΠ ήταν περισσότερες από 33 φορές υψηλότερες σε σχέση με άτομα που δεν είχαν κανέναν από αυτούς τους παράγοντες.
Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η συγκεκριμένη εκτίμηση χρειάζεται μεγάλη προσοχή, καθώς βασίστηκε σε μόλις 16 ασθενείς με ΣΚΠ και δύο άτομα χωρίς τη νόσο. Επομένως, το μέγεθος της συσχέτισης παραμένει αβέβαιο.
Σκλήρυνσης κατά Πλάκας – Τι σημαίνουν τα ευρήματα
Η έρευνα προσθέτει νέα στοιχεία στη διερεύνηση των περιβαλλοντικών παραγόντων που ενδέχεται να συμβάλλουν στην εμφάνιση της Σκλήρυνσης κατά Πλάκας.
Προηγούμενες μελέτες έχουν συνδέσει τη νόσο με την έκθεση σε ερεθιστικές ουσίες για τους πνεύμονες, όπως ο καπνός του τσιγάρου και ορισμένοι οργανικοί διαλύτες. Τα λιπαντικά πετρελαϊκής προέλευσης, ωστόσο, δεν είχαν μέχρι σήμερα μελετηθεί εξίσου διεξοδικά.
Οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι τα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν πως τα λιπαντικά προκαλούν ΣΚΠ, δείχνουν συσχέτιση. Επιπλέον, οι πληροφορίες για την επαγγελματική έκθεση βασίστηκαν στις αναμνήσεις των συμμετεχόντων, ενώ δεν μπορεί να αποκλειστεί η επίδραση άλλων ουσιών με τις οποίες ενδεχομένως έρχονταν σε επαφή κατά την εργασία τους.
Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές ζητούν νέες μελέτες, με ακριβέστερη καταγραφή της διάρκειας και της έντασης της έκθεσης, προκειμένου να διευκρινιστεί ο πιθανός ρόλος αυτών των προϊόντων στην ανάπτυξη της νόσου.
