Αναλυτικές οδηγίες για τη λειτουργία των Δημοτικών Συμβουλίων κατά την τρέχουσα αυτοδιοικητική περίοδο 2024-2028 δίνει το Υπουργείο Εσωτερικών με την υπ’ αριθμ. 21 εγκύκλιο, Α.Π. 50602/14-09-2026, σε εφαρμογή του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ν. 5314/2026.
Η εγκύκλιος λειτουργεί ουσιαστικά ως οδηγός εφαρμογής του νέου θεσμικού πλαισίου και αποσαφηνίζει ζητήματα που αφορούν τις αρμοδιότητες, τη σύγκληση και τη διεξαγωγή των συνεδριάσεων, την απαρτία και τις πλειοψηφίες, τη δημοσιότητα των συνεδριάσεων, τα πρακτικά, τις ειδικές συνεδριάσεις λογοδοσίας, αλλά και τις υποχρεώσεις των δημοτικών συμβούλων. Παράλληλα, το Υπουργείο καλεί ουσιαστικά τα δημοτικά συμβούλια να επισπεύσουν την κατάρτιση νέων Κανονισμών Λειτουργίας, προσαρμοσμένων στις διατάξεις του νέου Κώδικα.
Το Δημοτικό Συμβούλιο παραμένει το βασικό αποφασιστικό όργανο
Το Υπουργείο υπενθυμίζει ότι το Δημοτικό Συμβούλιο αποφασίζει για όλα τα θέματα του Δήμου, εκτός από όσα ανατίθενται ρητά από τον νόμο στον δήμαρχο, στη Δημοτική Επιτροπή ή σε άλλο όργανο.
Σε ιδιαίτερα σοβαρά θέματα, το Δημοτικό Συμβούλιο μπορεί, με ειδική αιτιολογία και απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των μελών του, να ασκήσει το ίδιο αρμοδιότητες της Δημοτικής Επιτροπής. Αντίστοιχα, η Δημοτική Επιτροπή μπορεί να παραπέμψει συγκεκριμένο θέμα στο Δημοτικό Συμβούλιο όταν κρίνει ότι αυτό επιβάλλεται λόγω της σοβαρότητάς του.
Επίσης, εάν η Δημοτική Επιτροπή δεν καταφέρει να λάβει απόφαση σε δύο συνεχείς συνεδριάσεις ή δεν συνεδριάσει λόγω έλλειψης απαρτίας μετά από δύο συνεχείς προσκλήσεις, το Δημοτικό Συμβούλιο καθίσταται αρμόδιο να αποφασίσει.
Υποχρεωτική συνεδρίαση τουλάχιστον μία φορά τον μήνα
Το Δημοτικό Συμβούλιο συνεδριάζει υποχρεωτικά τουλάχιστον μία φορά τον μήνα. Η σύγκλησή του αποτελεί θεσμική υποχρέωση του προέδρου, ενώ μπορεί να ζητηθεί και από τον δήμαρχο ή τη Δημοτική Επιτροπή.
Η αδικαιολόγητη παράλειψη του προέδρου να συγκαλέσει το Συμβούλιο για δύο συνεχείς φορές χαρακτηρίζεται από την εγκύκλιο ως σοβαρή παράβαση καθήκοντος.
Οι συνεδριάσεις μπορούν πλέον να πραγματοποιούνται:
- δια ζώσης,
- με τηλεδιάσκεψη,
- με μικτό τρόπο, δηλαδή ταυτόχρονα με φυσική παρουσία και εξ αποστάσεως συμμετοχή.
Η επιλογή του τρόπου συνεδρίασης ανήκει στον πρόεδρο. Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει για σύμβουλο που εγκυμονεί ή έχει πρόσφατα γεννήσει, καθώς, εφόσον το ζητήσει, η συνεδρίαση πρέπει να πραγματοποιείται με τηλεδιάσκεψη ή μικτό τρόπο για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα πριν και μετά τον τοκετό.
Πρόσκληση τρεις πλήρεις ημέρες πριν – μαζί με τις εισηγήσεις
Για τις τακτικές συνεδριάσεις, η πρόσκληση πρέπει να αποστέλλεται στους δημοτικούς συμβούλους τουλάχιστον τρεις πλήρεις ημέρες πριν από τη συνεδρίαση.
Η πρόσκληση πρέπει να αναφέρει τον τρόπο συνεδρίασης, την ημερομηνία, την ώρα, τον τόπο και τα θέματα της ημερήσιας διάταξης και να συνοδεύεται από τις εισηγήσεις των αρμόδιων υπηρεσιών για όλα τα θέματα.
Παράλληλα, αναρτάται αυθημερόν στην ιστοσελίδα του Δήμου.
Υποχρεωτικά προσκαλούνται επίσης ο δήμαρχος και, όταν συζητείται θέμα που αφορά συγκεκριμένη δημοτική κοινότητα, ο εκπρόσωπος ή ο πρόεδρος της κοινότητας. Μετά την εκλογή των συμβουλίων νέων, θα προσκαλείται και ο πρόεδρός τους.
Οι πολίτες ενημερώνονται όταν συζητείται αίτηση ή πρότασή τους
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόβλεψη ότι, όταν στην ημερήσια διάταξη περιλαμβάνονται αιτήσεις, αναφορές ή προτάσεις δημοτών και κατοίκων, οι ενδιαφερόμενοι πολίτες πρέπει να ενημερώνονται με ηλεκτρονικό μήνυμα τουλάχιστον μία ημέρα πριν από τη συνεδρίαση.
Ο πρόεδρος μπορεί επίσης να καλεί υπαλλήλους, εκπροσώπους φορέων, ιδιώτες και τον Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης, ώστε να συμβάλουν στη συζήτηση.
Τι ισχύει για τα θέματα της αντιπολίτευσης
Η εγκύκλιος αποσαφηνίζει και τη δυνατότητα των παρατάξεων της μειοψηφίας να εισάγουν θέματα στην ημερήσια διάταξη.
Οι επικεφαλής μπορούν να προτείνουν θέμα έως μία ημέρα πριν από τη δημοσίευση της πρόσκλησης. Κατά κανόνα η ένταξή του επαφίεται στον πρόεδρο, όμως ο τελευταίος υποχρεούται να εντάξει:
- έως τρία θέματα ανά ημερολογιακό έτος που προτείνονται από τον επικεφαλής της μείζονος μειοψηφίας,
- έως ένα θέμα ανά ημερολογιακό έτος από τον επικεφαλής καθεμιάς από τις υπόλοιπες παρατάξεις.
Τα όρια αυτά αποτελούν το ελάχιστο υποχρεωτικό πλαίσιο και δεν εμποδίζουν τον πρόεδρο να εντάξει περισσότερα θέματα της αντιπολίτευσης.
Κατεπείγουσες και διά περιφοράς συνεδριάσεις
Σε κατεπείγουσες περιπτώσεις, η πρόσκληση μπορεί να αποσταλεί ακόμη και την ίδια ημέρα της συνεδρίασης, αλλά πρέπει να αιτιολογείται ειδικά ο κατεπείγων χαρακτήρας.
Το Δημοτικό Συμβούλιο αποφασίζει πρώτα, με απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των μελών του, ποια θέματα είναι πραγματικά κατεπείγοντα και μόνο αυτά συζητούνται.
Σε εξαιρετικές περιπτώσεις μπορεί να διεξαχθεί διά περιφοράς συνεδρίαση, όμως απαιτείται συμμετοχή τουλάχιστον των δύο τρίτων των μελών του Συμβουλίου. Οι αποφάσεις σε αυτή την περίπτωση λαμβάνονται με απόλυτη πλειοψηφία του συνολικού αριθμού των μελών, εκτός εάν ο νόμος απαιτεί μεγαλύτερη πλειοψηφία.
Υποχρεωτική ζωντανή μετάδοση των δημόσιων συνεδριάσεων
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη δημοσιότητα των συνεδριάσεων.
Οι συνεδριάσεις είναι κατά κανόνα δημόσιες και, ανεξάρτητα από τον τρόπο διεξαγωγής τους, πρέπει υποχρεωτικά να μεταδίδονται ταυτόχρονα μέσω διαδικτύου. Ο σχετικός σύνδεσμος πρέπει να αναρτάται στην ιστοσελίδα του Δήμου ή στα επίσημα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Μόνο κατ’ εξαίρεση μπορεί συνεδρίαση να πραγματοποιηθεί κεκλεισμένων των θυρών και χωρίς μετάδοση, κατόπιν ειδικά αιτιολογημένης απόφασης των 3/5 του συνολικού αριθμού των μελών.
Νέοι κανόνες για απαρτία και πλειοψηφία
Η εγκύκλιος αφιερώνει σημαντικό τμήμα στην αποσαφήνιση της απαρτίας και του τρόπου υπολογισμού των πλειοψηφιών.
Το Δημοτικό Συμβούλιο έχει απαρτία όταν οι παρόντες είναι περισσότεροι από τους απόντες. Για παράδειγμα, σε 29μελές συμβούλιο απαιτούνται τουλάχιστον 15 παρόντες.
Η απαρτία διαπιστώνεται πριν από την έναρξη της συνεδρίασης και εξακολουθεί να θεωρείται ότι υπάρχει έως τη λήξη της, ακόμη και εάν αποχωρήσουν σύμβουλοι.
Ωστόσο, οι αποχωρήσεις επηρεάζουν τον υπολογισμό της πλειοψηφίας.
Για τη λήψη απόφασης λαμβάνονται υπόψη όσοι ψηφίζουν «υπέρ» ή «κατά». Η αποχή σε φανερή ψηφοφορία και το λευκό σε μυστική ψηφοφορία δεν προσμετρώνται στον υπολογισμό της πλειοψηφίας.
Όταν όμως ο αριθμός όσων ψηφίζουν υπέρ ή κατά πέσει κάτω από τον αριθμό που απαιτείται για την απαρτία, τότε η απαιτούμενη πλειοψηφία υπολογίζεται επί του αριθμού της νόμιμης απαρτίας και όχι μόνο επί των ψηφισάντων. Η εγκύκλιος παραθέτει αναλυτικά παραδείγματα για Συμβούλια διαφορετικού μεγέθους.
Ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας κάθε τέσσερις μήνες
Σημαντικές αλλαγές αφορούν και τη λογοδοσία της δημοτικής αρχής.
Το Δημοτικό Συμβούλιο συγκαλείται υποχρεωτικά σε ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας το αργότερο κάθε τέσσερις μήνες. Η πρώτη τετράμηνη προθεσμία υπολογίζεται από την έναρξη ισχύος του νέου Κώδικα, στις 29 Ιουνίου 2026.
Κάθε δημοτικός σύμβουλος μπορεί να καταθέτει ένα θέμα, ενώ εάν υποβληθούν περισσότερα από δέκα θέματα, πραγματοποιείται δημόσια κλήρωση.
Μπορούν επίσης να εισαχθούν θέματα από τις δημοτικές κοινότητες, τον Συμπαραστάτη του Δημότη, το Συμβούλιο Ένταξης Μεταναστών και Προσφύγων, συνελεύσεις κατοίκων και το Συμβούλιο Νέων.
Για τη συγκεκριμένη συνεδρίαση δεν απαιτείται απαρτία, αλλά είναι υποχρεωτική η παρουσία του δημάρχου ή του αρμόδιου οργάνου που καλείται να απαντήσει.
Στη συνεδρίαση λογοδοσίας δεν επιτρέπεται η λήψη αποφάσεων.
Υποχρεωτικές νέες γνωμοδοτικές επιτροπές
Ο νέος Κώδικας προβλέπει επίσης ότι με τον Κανονισμό Λειτουργίας πρέπει υποχρεωτικά να συσταθούν δύο γνωμοδοτικές επιτροπές.
Η πρώτη θα ασχολείται με ζητήματα κοινωνικής συνοχής, συμπερίληψης, ισότητας φύλων, δικαιωμάτων ατόμων με αναπηρία και καταπολέμησης διακρίσεων.
Η δεύτερη θα έχει ως αντικείμενο την υποστήριξη του Δήμου στην εύρυθμη λειτουργία των σχολικών μονάδων.
Μέχρι να προβλεφθούν οι νέες επιτροπές στον Κανονισμό Λειτουργίας, εξακολουθούν να λειτουργούν οι υφιστάμενες επιτροπές με συναφές αντικείμενο.
Πρακτικά και αποφάσεις υποχρεωτικά στην ιστοσελίδα του Δήμου
Τα επίσημα πρακτικά των συνεδριάσεων καταρτίζονται ηλεκτρονικά, υπογράφονται ψηφιακά από τον πρόεδρο και τον γραμματέα και αναρτώνται στο πλήρες περιεχόμενό τους στην ιστοσελίδα του Δήμου, με ανωνυμοποίηση ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων.
Μάλιστα, η μη τήρηση ή η μη ανάρτηση των επίσημων πρακτικών χαρακτηρίζεται σοβαρή παράβαση καθήκοντος.
Επιπλέον, μέσα σε πέντε ημέρες από κάθε συνεδρίαση πρέπει να αναρτάται πίνακας με τα θέματα που συζητήθηκαν, τον αριθμό των αποφάσεων, περίληψη του περιεχομένου τους και την ψήφο της μειοψηφίας.
Για ορισμένες αποφάσεις εξακολουθούν να ισχύουν πρόσθετες υποχρεώσεις δημοσίευσης στη «Διαύγεια», στο ΜΙΤΟΣ, στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ή στον τοπικό και περιφερειακό Τύπο.
Σοβαρή παράβαση η τρίμηνη αδικαιολόγητη απουσία συμβούλου
Η εγκύκλιος υπενθυμίζει τέλος τις υποχρεώσεις των δημοτικών συμβούλων, οι οποίοι οφείλουν να υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον, να διασφαλίζουν τα δικαιώματα των δημοτών, να αποφεύγουν συγκρούσεις συμφερόντων και να συμμετέχουν στις συνεδριάσεις.
Αδικαιολόγητη απουσία συμβούλου από τις τακτικές συνεδριάσεις για τρεις συνεχόμενους μήνες αποτελεί σοβαρή παράβαση καθήκοντος. Στην περίπτωση αυτή ο πρόεδρος υποχρεούται να ενημερώσει εγγράφως τον Γενικό Επόπτη Νομιμότητας. Η παράλειψη της ενημέρωσης συνιστά επίσης σοβαρή παράβαση καθήκοντος για τον ίδιο τον πρόεδρο.
Το ΥΠΕΣ ζητά επίσπευση των νέων Κανονισμών Λειτουργίας
Κεντρικό μήνυμα της εγκυκλίου είναι ότι οι Δήμοι δεν αρκεί να εφαρμόζουν αποσπασματικά τις νέες διατάξεις. Το Υπουργείο επισημαίνει την ανάγκη να επιταχυνθεί η ψήφιση νέων Κανονισμών Λειτουργίας των Δημοτικών Συμβουλίων, ώστε να ενσωματωθούν οι νέες προβλέψεις του Κώδικα και να αποσαφηνιστούν οι διαδικασίες λειτουργίας, λογοδοσίας, συμμετοχής και διαφάνειας.
Η εγκύκλιος 21 αποτελεί έτσι το βασικό πρακτικό εγχειρίδιο εφαρμογής του νέου Κώδικα για τη λειτουργία των Δημοτικών Συμβουλίων στην υπόλοιπη διάρκεια της αυτοδιοικητικής περιόδου 2024-2028.
