Ο καρκίνος του προστάτη είναι η συχνότερη κακοήθης νόσος στους άνδρες, αλλά έχει εξαιρετική πρόγνωση όταν διαγιγνώσκεται νωρίς. Αρκεί να υποβάλλονται οι άνδρες σε μέτρηση του ειδικού προστατικού αντιγόνου (PSA) στο αίμα.

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του Παγκόσμιου Παρατηρητηρίου Καρκίνου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), ο καρκίνος του προστάτη είναι γενικώς η 4η συχνότερη κακοήθης νόσος παγκοσμίως. Στους άνδρες είναι η 2η, με περίπου 1.500.000 νέες περιπτώσεις και 420.000 θανάτους ετησίως, αναφέρει ο ακτινοθεραπευτής-ογκολόγος Ιωάννης Κακουλίδης, από τη  Διεύθυνση Επιδημιολογικής Επιτήρησης & Πρόληψης Μη Μεταδοτικών Νοσημάτων της Γενικής Διεύθυνσης Επιδημιολογικής Επιτήρησης του ΕΟΔΥ.

Σε άρθρο του που δημοσιεύεται στο επιδημιολογικό δελτίο του ΕΟΔΥ, ο κ. Κακουλίδης επισημαίνει ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί τον συχνότερο καρκίνο στους άνδρες. Καταγράφονται ετησίως περίπου 320.000 νέες διαγνώσεις και 80.000 θάνατοι.

Αντίστοιχη είναι η εικόνα στην Ελλάδα, όπου κατατάσσεται στην 1η θέση με περίπου 7.500 νέες περιπτώσεις και 2.000 θανάτους ετησίως.

Μελέτες του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τον Καρκίνο (ECIS) εκτιμούν ότι, λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, έως το 2040 οι νέες διαγνώσεις στην Ευρώπη θα αυξηθούν κατά 23%. Οι, δε, θάνατοι θα αυξηθούν κατά 43%, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη σχετική αύξηση της θνησιμότητας από καρκίνο λόγω της γήρανσης.

Η δια βίου πιθανότητα εμφάνισης της νόσου στους άνδρες υπολογίζεται στο 12-13%. Επομένως περίπου ο ένας στους οκτώ θα εκδηλώσει τη νόσο κάποια στιγμή στη ζωή του.

Αν και ο καρκίνος του προστάτη παραμένει κυρίως νόσος της μεγαλύτερης ηλικίας (η συχνότερη εμφάνιση είναι μετά τα 65 έτη), πρόσφατες επιδημιολογικές μελέτες υποδεικνύουν αύξηση των περιστατικών και σε νεότερους άνδρες, ακόμη και κάτω των 56 ετών.

Η μορφή αυτή αναφέρεται ως καρκίνος του προστάτη πρώιμης έναρξης. Ωστόσο, η αυξημένη διενέργεια εξετάσεων, η μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και οι βελτιωμένες διαγνωστικές πρακτικές ενδέχεται να εξηγούν εν μέρει την τάση αυτή.

Οι παράγοντες κινδύνου

Η εμφάνιση καρκίνου του προστάτη είναι πολυπαραγοντική και σχετίζεται με συνδυασμό δημογραφικών, κληρονομικών, γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.

Η ηλικία αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα κινδύνου, καθώς η συχνότητα της νόσου αυξάνεται σημαντικά μετά τα 50 έτη. Σημαντικό ρόλο έχει και το οικογενειακό ιστορικό. Οι άνδρες με πατέρα ή αδελφό που νόσησε διατρέχουν διπλάσιο κίνδυνο, ιδίως εάν η διάγνωση του συγγενούς έγινε σε ηλικία κάτω των 56 ετών.

Επιπλέον, κρίσιμος παράγοντας είναι η φυλή, καθώς οι άνδρες αφρικανικής καταγωγής εμφανίζουν στατιστικά υψηλότερα ποσοστά εμφάνισης της νόσου.

Συγκεκριμένες κληρονομικές γενετικές μεταλλάξεις, όπως στα γονίδια BRCA1 και BRCA2, καθώς και το σύνδρομο Lynch, επίσης αυξάνουν τις πιθανότητες να αναπτυχθεί καρκίνος του προστάτη.

Τέλος, με τον κίνδυνο αναπτύξεως ή εξελίξεως της νόσου σχετίζονται και παράγοντες όπως:

• Η παχυσαρκία
• Το κάπνισμα
• Ορισμένες διατροφικές συνήθειες

Ωστόσο, ο βαθμός της επιστημονικής τεκμηρίωσης διαφέρει για κάθε έναν από αυτούς.

Τα ύποπτα συμπτώματα

Στα αρχικά στάδια, ο καρκίνος του προστάτη είναι συχνά ασυμπτωματικός, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντική την έγκαιρη ιατρική αξιολόγηση και την εξατομικευμένη προσυμπτωματική διερεύνηση.

Τα συμπτώματα ποικίλλουν και μπορεί να οφείλονται σε άλλες παθήσεις, όπως η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη. Τα πιο πιθανά συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν και χρήζουν έγκαιρης ιατρικής εκτίμησης είναι:

• Δυσκολία στην έναρξη της ούρησης ή ασθενής και διακεκομμένη ροή των ούρων
• Συχνή ούρηση, ιδίως στη διάρκεια της νύχτας (νυκτουρία)
• Αίσθημα ότι η κύστη δεν έχει αδειάσει πλήρως
• Πόνος ή τσούξιμο κατά την ούρηση ή την εκσπερμάτωση
• Αίμα στα ούρα ή στο σπέρμα
• Επίμονος πόνος στη μέση, τα ισχία ή τη λεκάνη

Εξαιρετική πρόγνωση στο αρχικό στάδιο

Παρά τη συχνότητά του, ο καρκίνος του προστάτη έχει εξαιρετική πρόγνωση όταν ανιχνευθεί νωρίς.  Σύμφωνα με αμερικανικά πληθυσμιακά δεδομένα, η 5ετής επιβίωση όταν η νόσος διαγιγνώσκεται σε εντοπισμένο στάδιο αγγίζει το 100%, γεγονός που αποδεικνύει ότι η έγκαιρη διάγνωση κυριολεκτικά σώζει ζωές.

Η έγκαιρη ανίχνευση βασίζεται στην εξέταση PSA, μια απλή εξέταση αίματος που μετρά τα επίπεδα του ειδικού προστατικού αντιγόνου, μιας πρωτεΐνης που παράγεται από τον προστάτη.

Σε συνεννόηση με τον ιατρό, ο έλεγχος αυτός ενδείκνυται να ξεκινά στα 50 έτη ή και νωρίτερα εάν υπάρχουν επιβαρυντικοί παράγοντες, όπως το οικογενειακό ιστορικό ή κληρονομικές γενετικές μεταλλάξεις.

Μία αυξημένη τιμή PSA δεν υποδηλώνει απαραίτητα καρκίνο. Μπορεί να οφείλεται σε απλή φλεγμονή (προστατίτιδα) ή στην καλοήθη (ηλικιακή) διόγκωση του αδένα.

Εφ’ όσον προκύψουν ύποπτα ευρήματα, ο ουρολόγος μπορεί να συστήσει τη διενέργεια δακτυλικής εξέτασης, καθώς και περαιτέρω διερεύνηση με πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία. Εάν κριθεί απαραίτητο για την επιβεβαίωση της διάγνωσης, το επόμενο βήμα είναι η στοχευμένη βιοψία.

Ευρωπαϊκή μελέτη

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής μελέτης PRAISE-U (PRAISE-U – Uroweb) το φθινόπωρο του 2026 και η μετάβαση στο πρόγραμμα PRAISE-U+ θέτουν τις βάσεις για οργανωμένα, εξατομικευμένα προγράμματα ελέγχου βάσει κινδύνου (risk-based screening). Τα αποτελέσματα αναμένεται να συμβάλουν στη διαμόρφωση μελλοντικών εθνικών οδηγιών πρόληψης στα κράτη μέλη.

«Το μήνυμα του φετινού Movember είναι ξεκάθαρο: το μουστάκι είναι θέμα στυλ, αλλά η πρόληψη είναι στάση ζωής και αγάπης για το μέλλον σου. Μην το αναβάλλεις», καταλήγει ο κ. Κακουλίδης.