Ραγδαίες και δραματικές εξελίξεις πυροδοτεί το πλήγμα στο συγκρότημα του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου να δηλώνει πως υπάρχουν «αυξανόμενες ενδείξεις» ότι «ο τύραννος έχει φύγει».

Η Τεχεράνη, ωστόσο, δεν έχει επιβεβαιώσει τον θάνατο του 86χρονου ηγέτη, ενώ ιρανικά κρατικά μέσα περιορίζονται σε αναφορές περί εκρήξεων χωρίς επίσημη τοποθέτηση για την τύχη του.

Η πιθανότητα θανάτου ή σοβαρού τραυματισμού του Χαμενεΐ θα σηματοδοτούσε τη δεύτερη αλλαγή ηγεσίας από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 — και ίσως τη σημαντικότερη καμπή στην ιστορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Τι γνωρίζουμε μέχρι στιγμής

Δορυφορικές εικόνες δείχνουν ότι ισοπεδώθηκε το συγκρότημα του Ανώτατου Ηγέτη στην Τεχεράνη, με καπνό να υψώνεται από το σημείο μετά τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα.

Σύμφωνα με πηγές που επικαλείτο το Reuters το πρωί, ο Χαμενεΐ δεν βρισκόταν στο γραφείο του την ώρα της επίθεσης και φέρεται να είχε μεταφερθεί σε ασφαλή τοποθεσία εκτός Τεχεράνης. Δεν έχει εμφανιστεί δημόσια τις τελευταίες ημέρες. Ωστόσο Ισραηλινός αξιωματούχος δήλωσε στο πρακτορείο ότι ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν έχει σκοτωθεί.

Ο Νετανιάχου, από την πλευρά του, κάλεσε τον ιρανικό λαό να «βγει μαζικά στους δρόμους» και να «ολοκληρώσει τη δουλειά», μιλώντας για «μοναδική ευκαιρία ανατροπής».

Παράλληλα, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα ενθαρρύνει «αλλαγή καθεστώτος», δηλώνοντας πως οι επιθέσεις θα δημιουργήσουν τις συνθήκες για εξέγερση.

Τι είχε εκτιμήσει η CIA

Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες του Reuters, η CIA είχε αξιολογήσει τις τελευταίες δύο εβδομάδες τα πιθανά σενάρια σε περίπτωση θανάτου του Χαμενεΐ.

Μεταξύ αυτών:
Αντικατάσταση από σκληροπυρηνικά στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC).
Εσωτερική αναδιάταξη ισχύος χωρίς άμεση κατάρρευση του καθεστώτος.

Οι αμερικανικές εκθέσεις δεν κατέληγαν με βεβαιότητα σε κανένα σενάριο, αλλά προειδοποιούσαν ότι η απώλεια του ηγέτη δεν εγγυάται αλλαγή καθεστώτος — και μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω στρατιωτικοποίηση.

Πώς επιλέγεται ο Ανώτατος Ηγέτης

Σύμφωνα με το ιρανικό Σύνταγμα, ο Ανώτατος Ηγέτης εκλέγεται από τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων — ένα σώμα 88 κληρικών, εκλεγμένων μέσω αυστηρά ελεγχόμενης διαδικασίας.

Η ίδια η δομή, ωστόσο, επηρεάζεται από το Συμβούλιο των Φρουρών, του οποίου τα μέλη ορίζονται άμεσα ή έμμεσα από τον Ανώτατο Ηγέτη.

Με άλλα λόγια, η διαδικασία διαδοχής είναι θεσμική — αλλά βαθιά ελεγχόμενη από το καθεστώς.

Τα πιθανά ονόματα διαδοχής

Αναλυτές και think tanks έχουν κατά καιρούς αναφέρει ορισμένα πρόσωπα:

▪ Μοχσέν Κομί
Στενός σύμβουλος του Χαμενεΐ. Θεωρείται πρόσωπο συνέχειας και σταθερότητας.

▪ Αλίρεζά Αραφί
Μέλος του Συμβουλίου των Φρουρών και της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων. Η επιλογή του θα σήμαινε διατήρηση του σημερινού συστήματος.

▪ Μοχσέν Αρακι
Ανώτατος κληρικός, με ισχυρή θεολογική νομιμοποίηση.

▪ Γκολάμ Χοσεΐν Μοχσενί Ετζεΐ
Επικεφαλής της Δικαιοσύνης, με ισχυρή παρουσία στον μηχανισμό ασφαλείας.

▪ Χασέμ Χοσεϊνί Μπουσεχρί
Επιφανής κληρικός στο Κομ και μέλος της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων.

Ωστόσο, σε περίπτωση αιφνίδιου κενού εξουσίας, οι Φρουροί της Επανάστασης ενδέχεται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο — ακόμη και πέρα από το θεσμικό πλαίσιο.

Το σενάριο της «στρατιωτικής στροφής»

Οι Φρουροί της Επανάστασης δεν είναι απλώς στρατιωτική δύναμη. Είναι οικονομικός και πολιτικός πυλώνας του συστήματος.

Αν ο Χαμενεΐ έχει πράγματι σκοτωθεί, ένα σενάριο είναι η μετατόπιση της εξουσίας σε ακόμη πιο σκληροπυρηνικό πυρήνα.

Αυτό δεν θα σήμαινε φιλελευθεροποίηση. Πιθανότατα το αντίθετο.

Μπορεί να πέσει το καθεστώς;

Η ιστορία της Μέσης Ανατολής δείχνει ότι η απώλεια ενός ηγέτη δεν οδηγεί αυτομάτως σε κατάρρευση.

Το 1989, μετά τον θάνατο του Αγιατολάχ Χομεϊνί, η μετάβαση στον Χαμενεΐ έγινε εσωτερικά, χωρίς αποσταθεροποίηση.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν υπάρχει ρήγμα στο εσωτερικό της ελίτ — και αν οι Φρουροί παραμείνουν ενωμένοι. Χωρίς διάσπαση του μηχανισμού ισχύος, η εξωτερική πίεση συχνά συσπειρώνει αντί να αποδομεί.

Τι σημαίνει για την περιοχή

Αν επιβεβαιωθεί ο θάνατος του Χαμενεΐ:

• Η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε περίοδο ακραίας αβεβαιότητας.
• Το πετρέλαιο μπορεί να εκτιναχθεί περαιτέρω.
• Η πιθανότητα εσωτερικών συγκρούσεων στο Ιράν αυξάνεται.
• Οι περιφερειακοί «πληρεξούσιοι» της Τεχεράνης ενδέχεται να κινηθούν αυτόνομα.
• Αν διαψευστεί, η εικόνα ισχύος του καθεστώτος μπορεί να ενισχυθεί.

Το σημείο καμπής

Ο Χαμενεΐ είναι ο μακροβιότερος ηγέτης στη Μέση Ανατολή, στην εξουσία από το 1989.

Η μοίρα του δεν είναι απλώς ζήτημα προσώπου. Είναι ζήτημα δομής εξουσίας.

Προς το παρόν, το Ισραήλ αφήνει να εννοηθεί ότι «ο δικτάτορας έχει φύγει».
Η Τεχεράνη σιωπά.

Και ο κόσμος παρακολουθεί αν η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται μπροστά σε ιστορική μετάβαση — ή σε ακόμη βαθύτερη σκλήρυνση.

naftemporiki.gr