Θα μπορούσε πράγματι να τελειώσει ο πόλεμος στην Ουκρανία τις επόμενες εβδομάδες;
Αν και δεν διαφαίνεται ακόμη η ειρήνη, είναι η πρώτη φορά από την έναρξη της πλήρους ρωσικής εισβολής πριν από τρεισήμισι χρόνια που σχηματοποιείται μια ολοκληρωμένη διαδικασία διαπραγμάτευσης, με τη συμμετοχή -έστω τμηματικά- όλων των μερών.
Σημείο αναφοράς, με έντονο παρασκήνιο και σε γεωπολιτικά θολό τοπίο, αποτελεί η συνάντηση κορυφής των προέδρων ΗΠΑ και Ρωσίας, Ντόναλντ Τραμπ και Βλαντιμίρ Πούτιν, την περασμένη Παρασκευή στην Αλάσκα, με βασικά «πιάτα» στο «μενού» το ουκρανικό -από τις ανταλλαγές εδαφών, μέχρι τις εγγυήσεις ασφαλείας- και τις αμερικανορωσικές σχέσεις.
Μόλις τρία 24ωρα αργότερα ακολούθησαν οι συναντήσεις του Αμερικανού προέδρου στον Λευκό Οίκο με τον Ουκρανό ομόλογό του, Βολοντίμιρ Ζελένσκι και επτά κορυφαίους ηγέτες της Ευρώπης.
Ήταν μια προσεκτικά «χορογραφημένη» αποστολή, με μπόλικες κολακείες στον Ντόναλντ Τραμπ και μοιρασμένους ρόλους, με τον Γάλλο πρόεδρο Μακρόν και τον Γερμανό καγκελάριο Μερτς να επιμένουν σε κατάπαυση του πυρός πριν από τις όποιες νέες διαπραγματεύσεις με το αναθεωρητικό Κρεμλίνο.
Αυτό παραμένει ωστόσο εκτός συζήτησης σύμφωνα όχι μόνο με τον Πούτιν, αλλά και τη νέα (μετά τη συνάντηση στην Αλάσκα) θέση του Αμερικανού προέδρου, που προεξόφλησε στο Κίεβο ότι θα πρέπει να ξεχάσει και την ένταξη στο ΝΑΤΟ, και την ανάκτηση της Κριμαίας.
Παρ’ όλα αυτά, κάτι κινείται.
Η συνάντηση στον Λευκό Οίκο, συμπεριλαμβανομένης της νέας τηλεφωνικής επικοινωνίας Τραμπ-Πούτιν, παρέχει την πρώτη ρεαλιστική ευκαιρία διαπραγματεύσεων για μια ειρηνευτική συμφωνία.
Όπως ανακοίνωσε ο Αμερικανός πρόεδρος «ξεκινούν προετοιμασίες για συνάντηση Πούτιν-Ζελένσκι κι έπειτα θα υπάρξει τριμερής, στην οποία θα συμμετάσχω κι εγώ».
Οι Ευρωπαίοι διεκδικούν επίσης μια θέση στο τραπέζι.
Η διαπραγμάτευση δεν αφορά μόνο την Ουκρανία, αλλά συνολικά τη μελλοντική ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Όμως οι μαξιμαλιστικές αξιώσεις της Μόσχας και τα σχέδια στρατιωτικής παρουσίας χωρών του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία θα μπορούσαν να τινάξουν τη διαδικασία στον αέρα.
Τα μεγάλα «αγκάθια»
Για το Κίεβο και για τους Ευρωπαίους, ένα πιθανό τέλος του πολέμου στην Ουκρανία έχει να κάνει με ένα βασικό ζήτημα: τις εγγυήσεις ασφαλείας. Και δη από τις ΗΠΑ.
Η αποδοχή ενός σχετικού πλαισίου από τη Ρωσία χαρακτηρίστηκε ως «θετική έκπληξη» της συνόδου κορυφής στην Αλάσκα.
Όμως η ερμηνεία των εγγυήσεων ασφαλείας είναι πολύ ευέλικτη και από την πλευρά των ΗΠΑ ακόμη εξαιρετικά ασαφής.
«Θα τους παρέχουμε πολύ καλή ασφάλεια. Αυτό είναι μέρος της συμφωνίας», τόνισε ο Τραμπ, χωρίς να διευκρινίσει.
Στο τραπέζι είναι η πρόταση της Ιταλίας «με έμπνευση από το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ» περί συλλογικής ασφάλειας, όπως τόνισε η Τζόρτζια Μελόνι.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν μίλησε για «δυνάμεις αποτροπής στη θάλασσα, στον αέρα και στο έδαφος» που θα μπορούσαν να παράσχουν οι εταίροι της Ουκρανίας.
Υπογράμμισε την ανάγκη για έναν ισχυρό ουκρανικό στρατό, ικανό να αποτρέψει οποιαδήποτε μελλοντική επίθεση.
Αρκετές χώρες ερμηνεύουν τον όρο «βοήθεια» ως εξωτερική στήριξη και παραδόσεις όπλων.
Προαναγγέλλοντας ότι οι εγγυήσεις ασφαλείας θα «καθοριστούν επίσημα εντός των επόμενων 10 ημερών», ο Ουκρανός πρόεδρος Ζελένσκι ανακοίνωσε την αγορά αμερικανικών οπλικών συστημάτων, αξίας 90 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση μέσω του ΝΑΤΟ.
Ένα πρόσθετο αντάλλαγμα, κατά πολλούς, για την εξασφάλιση εγγυήσεων ασφαλείας από τις ΗΠΑ, πέραν της διμερούς συμφωνίας για τη συνεκμετάλλευση των ουκρανικών σπάνιων γαιών.
Το ρωσικό ΥΠΕΞ πάντως υπενθύμισε ότι η Μόσχα απαιτεί «αποστρατιωτικοποίηση» της Ουκρανίας και δεν θα δεχτεί στρατεύματα χωρών του ΝΑΤΟ για διατήρηση της ειρήνης στα ουκρανικά εδάφη, χαρακτηρίζοντας το σενάριο απειλή απότομης κλιμάκωσης.
Στο μεσοδιάστημα, αξιώνει σχεδόν το ένα πέμπτο των ουκρανικών εδαφών, ακόμη και όσων σήμερα δεν κατέχει στο Ντονμπάς, προτείνοντας εδαφικές ανταλλαγές που ο Ζελένσκι απορρίπτει, επικαλούμενος το Σύνταγμα της χώρας του.
Προβλέπεται ωστόσο η διεξαγωγή σχετικού δημοψηφίσματος.
Σε κάθε περίπτωση, δήλωσε ο Ουκρανός πρόεδρος, θέλει να διαπραγματευτεί εδαφικά ζητήματα απευθείας με τον Ρώσο ομόλογό του.
Ανοιχτοί «λογαριασμοί» σε μια νέα τάξη πραγμάτων
Παρά τη διάχυτη αίσθηση ανακούφισης μετά τις πολυμερείς διαπραγματεύσεις της Δευτέρας στον Λευκό Οίκο, ο προβληματισμός για την επόμενη ημέρα στην Ευρώπη παραμένει.
Οι περισσότεροι ηγέτες παραμένουν καχύποπτοι για τους στρατηγικούς στόχους του Κρεμλίνου -ο Πούτιν «θέλει να διχάσει τη Δύση» δήλωσε στο CNN o Φινλανδός πρόεδρος Αλεξάντερ Στουμπ, με το πέρας της συνάντησης- αλλά και έκδηλα ανήσυχοι για την εφεξής στάση του απρόβλεπτου Αμερικανού προέδρου, ενόσω το γεωπολιτικό βάρος των ΗΠΑ έχει μετατοπιστεί στην Ασία και στηv ανάσχεση της Κίνας.
Στον ορίζοντα, η ιστορική «πυξίδα» δείχνει ότι οι διαπραγματεύσεις θα μπορούσαν να βαλτώσουν μακροπρόθεσμα, όπως συνέβη στην Κορέα, ή να καταλήξουν σε σκληρούς συμβιβασμούς, όπως συνέβη με τηv ειρηνευτική Συμφωνία του Ντέιτον, με την οποία έληξε ο Πόλεμος της Βοσνίας.
Προσώρας πάντως φαίνεται να έχουν αποφευχθεί οι αναλογίες με τη Διάσκεψη του Μονάχου το 1938 και η ασκηθείσα τότε «πολιτική κατευνασμού» απέναντι στον Χίτλερ, βάσει της λογικής ότι με επαρκείς παραχωρήσεις θα εξασφαλιζόταν μια διαρκής ειρήνη.
Το σενάριο λίγο-πολύ επαναλήφθηκε με… χρονοκαθυστέρηση με το Μνημόνιο της Βουδαπέστης του 1994, όταν η Ρωσία, οι ΗΠΑ και η Μεγάλη Βρετανία είχαν δώσει στην Ουκρανία εγγυήσεις ασφαλείας για την εδαφική κυριαρχία της και τα σύνορά της, με αντάλλαγμα την παράδοση του πυρηνικού οπλοστασίου που είχε «κληρονομήσει» με την κατάρρευση της ΕΣΣΔ.
Είκοσι χρόνια μετά δεν την προστάτευσε από την ρωσική προσάρτηση της Κριμαίας και οκτώ χρόνια αργότερα από την πλήρη ρωσική εισβολή.
Προ κρίσιμων διλημμάτων
Σήμερα, έπειτα από 42 μήνες πολέμου στην Ουκρανία, παραμένουν αβέβαιες οι πραγματικές προθέσεις του Ρώσου προέδρου Πούτιν και το εάν ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ θα τηρήσει τις δεσμεύσεις -ακόμη και τις μεσολαβητικές- που έχει σήμερα αναλάβει.
Μένει να φανεί εάν με τις διαπραγματεύσεις για μια συνολική ειρηνευτική συμφωνία, που θα διαρκέσουν σαφώς πολύ περισσότερο από μια ταχεία εφαρμογή κατάπαυσης του πυρός, η Ρωσία απλώς κερδίζει χρόνο για περαιτέρω στρατιωτικά οφέλη στην Ουκρανία.
Μένει επίσης να φανεί εάν, σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ο επίδοξος Νομπελίστας Ειρήνης των αμφιλεγόμενων «γρήγορων συμφωνιών» Ντόναλντ Τραμπ θα σκληρύνει τη στάση του απέναντι στη Μόσχα ή εάν αντιθέτως θα ακολουθήσει ξεχωριστή πορεία, επιδιώκοντας το όραμά του για μια νέα παγκόσμια τάξη μεταξύ ΗΠΑ-Κίνας και δευτερευόντως της Ρωσίας, με πικρή συνθηκολόγηση της Ουκρανίας και στρατηγική ήττα της ΕΕ.
