Οι πιέσεις έχουν ήδη αρχίσει να περνούν στην αγορά και, σύμφωνα με στελέχη του λιανεμπορίου, οι πρώτες ουσιαστικές αυξήσεις θα φανούν σταδιακά μέσα στον Μάιο.

«Με την έναρξη του πολέμου, λόγω της έντονης αβεβαιότητας, οι προμηθευτικές εταιρίες αποφάσισαν να παγώσουν τις ανατιμήσεις που είχαν ήδη ανακοινώσει στα σούπερ μάρκετ και θα ετίθεντο σε ισχύ από τον Μάρτιο. Τηρούσαν μια στάση αναμονής για το πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση. Από τη στιγμή, όμως, που το κόστος παραγωγής έχει ανέβει, κυρίως λόγω των μεταφορικών με τις τεράστιες αυξήσεις στα καύσιμα, πλέον δεν μπορούν να αντέξουν το βάρος και σύντομα θα τις μετακυλίσουν στους καταναλωτές. Οι αντοχές είναι, δυστυχώς, περιορισμένες», αναφέρει στον «Ε.Τ.» στέλεχος μεγάλης αλυσίδας σούπερ μάρκετ. Η ίδια πηγή επισημαίνει ότι συνήθως χρειάζονται 6 έως 8 εβδομάδες, προκειμένου να περάσουν στα ράφια οι ανατιμήσεις. Δεδομένου ότι συμπληρώθηκαν ήδη 7 εβδομάδες πολέμου, μέσα στον Μάιο τα νοικοκυριά θα δουν αυξημένες τιμές σε πολλά προϊόντα.

Κρέατα, γαλακτοκομικά

Το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας για 63 κωδικούς δεν σταματά τις ανατιμήσεις, απλώς βάζει φρένο στις αδικαιολόγητες ανατιμήσεις, δηλαδή στην αισχροκέρδεια. Οι πρώτες αυξήσεις αναμένεται να καταγραφούν σε βασικές κατηγορίες τροφίμων που επηρεάζονται άμεσα από το ενεργειακό κόστος και τις εισαγωγές.

» Τα κρέατα, ειδικά το μοσχαρίσιο, εκτιμάται ότι θα δεχθούν σημαντικές πιέσεις, καθώς η Ελλάδα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές, καλύπτοντας περίπου το 80% των αναγκών της, ενώ η παραγωγή των ζωοτροφών (καλαμπόκι, σόγια, μίγματα) είναι ιδιαίτερα ενεργοβόρα και εξαρτάται από τις τιμές των καυσίμων σε όλα τα στάδια (καλλιέργεια, αποξήρανση και μεταφορά). Η τιμή παραγωγού έχει ήδη αυξηθεί από τα 6,50 ευρώ στα 8 ευρώ το κιλό, οδηγώντας την τελική τιμή ακόμη και κοντά στα 19 ευρώ. Αντίστοιχη πορεία ακολουθούν και το χοιρινό και τα πουλερικά.

» Στα γαλακτοκομικά, οι αυξήσεις στο κόστος ενέργειας (επεξεργασία, ψύξη και μεταφορικά) «μεταφράζονται» σε ακριβότερα προϊόντα στο ράφι. Για παράδειγμα, η φέτα από τα 12,30 ευρώ το κιλό εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει έως και τα 13,80 ευρώ, αν το κόστος γάλακτος αυξηθεί κατά 12%, με τα περιθώρια κέρδους, ωστόσο, να παραμένουν σταθερά σε όλα τα στάδια

» Αντίστοιχα, στο φρέσκο γάλα, όπου η λιανική τιμή κινείται σήμερα γύρω στα 1,60 ευρώ το λίτρο, κάθε αύξηση στο κόστος παραγωγής μετακυλίεται άμεσα, έστω και με «φρένο» στα περιθώρια κέρδους.

Ζυμαρικά, δημητριακά

Οι ανατιμήσεις, όμως, δεν περιορίζονται στα νωπά προϊόντα. Ηδη υπάρχουν ενδείξεις για νέο γύρο ανατιμήσεων σε βασικά είδη καθημερινής κατανάλωσης

» Στα ζυμαρικά, με σημερινή τιμή περίπου 1,15 ευρώ, ένα σενάριο αύξησης κόστους κατά 10% οδηγεί την τελική τιμή κοντά στα 1,25-1,30 ευρώ.

» Στον κατεψυγμένο αρακά, από τα 4,16 ευρώ το κιλό, η τιμή μπορεί να φτάσει τα 4,60-4,70 ευρώ, λόγω ενεργειακού κόστους και ψύξης.

» Στα δημητριακά, από τα 5,20 ευρώ, η αγορά βλέπει τιμές κοντά στα 5,70-5,80 ευρώ, ενώ στον καφέ σε κάψουλες, από τα 4,68 ευρώ, οι εκτιμήσεις ανεβάζουν την τιμή πάνω από τα 5,30 ευρώ.

Ανάλογη εικόνα διαμορφώνεται και στα προϊόντα εκτός τροφίμων. Ενα απορρυπαντικό που σήμερα πωλείται 12,45 ευρώ μπορεί να φτάσει έως και τα 13,80 ευρώ, ακολουθώντας το αυξημένο κόστος πρώτων υλών και μεταφορών.

Πιέσεις και στα οπωροκηπευτικά

Ιδιαίτερα ευάλωτη στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή είναι η αγορά των οπωροκηπευτικών -η οποία είναι ήδη επιβαρυμένη λόγω των καιρικών συνθηκών-, καθώς εξαρτάται άμεσα τόσο από το ενεργειακό κόστος όσο και από τις διεθνείς τιμές των αγροτικών εφοδίων.

Τα λιπάσματα, που αποτελούν βασικό παράγοντα για την καλλιέργεια, έχουν επηρεαστεί άμεσα από τη διεθνή ενεργειακή κρίση, καθώς η παραγωγή τους συνδέεται με το φυσικό αέριο, ενώ η διακίνησή τους εξαρτάται από θαλάσσιες διαδρομές που περνούν από περιοχές υψηλού γεωπολιτικού κινδύνου.

Παράλληλα, η άνοδος στις τιμές των καυσίμων επιβαρύνει ολόκληρη την αλυσίδα, από τη λειτουργία των αγροτικών μηχανημάτων μέχρι τη μεταφορά των προϊόντων στις αγορές. Στα οπωροκηπευτικά, όπου η ταχύτητα διακίνησης είναι κρίσιμη, το κόστος αυτό μετακυλίεται πιο άμεσα σε σχέση με άλλες κατηγορίες προϊόντων.

Σημαντική είναι και η επιβάρυνση στις καλλιέργειες θερμοκηπίου, όπου το κόστος για θέρμανση και ενέργεια αυξάνεται, επηρεάζοντας, κυρίως, προϊόντα εκτός εποχής. Την ίδια ώρα, η αποθήκευση και η συντήρηση των φρούτων απαιτούν υψηλή κατανάλωση ενέργειας, γεγονός που ενισχύει περαιτέρω τις πιέσεις στις τιμές.

«Οταν ανεβαίνουν ταυτόχρονα λιπάσματα, καύσιμα και ρεύμα, δεν υπάρχουν περιθώρια απορρόφησης. Το κόστος περνά αναγκαστικά στην τιμή», σημειώνει παραγωγός από τη Θεσσαλία στον «Ε.Τ.», περιγράφοντας την κατάσταση που διαμορφώνεται στην πρωτογενή παραγωγή.

Παράγοντες της αγοράς προειδοποιούν ότι ο κίνδυνος δεν περιορίζεται μόνο στις ανατιμήσεις, αλλά επεκτείνεται και στην προσφορά. Εάν το αυξημένο κόστος λιπασμάτων διατηρηθεί, δεν αποκλείεται μεγάλη μερίδα αγροτών να περιορίσει τη χρήση τους οδηγώντας σε μειωμένες αποδόσεις των καλλιεργειών, εξέλιξη που θα μπορούσε να ωθήσει περαιτέρω τις τιμές λαχανικών και φρούτων σε υψηλότερα επίπεδα το επόμενο διάστημα.

Πώς λειτουργεί το πλαφόν

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει την έκταση των ανατιμήσεων με το πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους, το οποίο, όπως έχει προαναγγελθεί, κατά πάσα πιθανότητα θα παραταθεί και μετά την 30ή Ιουνίου.

Το μέτρο εφαρμόζεται σε δεκάδες κατηγορίες προϊόντων και «κλειδώνει» το ποσοστό κέρδους σε κάθε στάδιο της αλυσίδας – από τον παραγωγό μέχρι το ράφι. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι τιμές μπορούν να αυξηθούν, αλλά όχι λόγω αύξησης του περιθωρίου κέρδους. Για παράδειγμα:

» Στα ζυμαρικά, η τιμή μπορεί να αυξηθεί από 1,15 σε 1,26 ευρώ, αλλά το περιθώριο κέρδους να παραμείνει στο 20% για τη βιομηχανία και στο 12% για το σούπερ μάρκετ.

» Στη φέτα, η αύξηση από 12,30 σε περίπου 13,80 ευρώ γίνεται χωρίς αλλαγή στα περιθώρια σε παραγωγό, τυροκομείο και λιανεμπόριο.

Οφέλη, επιπτώσεις

«Οι αυξήσεις περνούν, αλλά είναι πιο ελεγχόμενες. Δεν μπορεί κάποιος να ανεβάσει το ποσοστό κέρδους του», εξηγούν παράγοντες της αγοράς. Πάντως, παρά τον περιορισμό της αισχροκέρδειας, το πλαφόν έχει και επιπτώσεις στη λειτουργία της αγοράς. Οπως επισημαίνουν στελέχη του λιανεμπορίου, το μέτρο περιορίζει τις δυνατότητες για μεγάλες προσφορές και εκπτώσεις. «Οταν δεν μπορείς να αυξήσεις περιθώρια, έχεις λιγότερο χώρο για να κάνεις επιθετικές μειώσεις σε άλλα προϊόντα», σημειώνουν. Αυτό σημαίνει ότι οι καταναλωτές ενδέχεται να βλέπουν λιγότερες προσφορές στο ράφι το επόμενο διάστημα και το καλάθι τους να στοιχίζει ακριβότερα, έστω και με πιο ήπιο ρυθμό.