Ειδικοί προειδοποιούν ότι η εμμονική παρακολούθηση δεν είναι απλή ενόχληση, αλλά μορφή ψυχολογικής βίας με σοβαρές επιπτώσεις για τα θύματα και αυξημένο κίνδυνο επικίνδυνης κλιμάκωσης.
Η εμμονική παρακολούθηση, γνωστή διεθνώς ως stalking, αναδεικνύεται πλέον σε ένα σύνθετο και ιδιαίτερα επικίνδυνο φαινόμενο, το οποίο ξεπερνά κατά πολύ την έννοια της επίμονης ενόχλησης. Ειδικοί από τον χώρο της ιατροδικαστικής, της ψυχικής υγείας και της αστυνομίας επισημαίνουν ότι πρόκειται για ένα οργανωμένο μοτίβο ελέγχου και παρενόχλησης που μπορεί να διαλύσει την καθημερινότητα του θύματος και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να οδηγήσει ακόμη και σε σοβαρή βία.
Το θέμα συζητήθηκε στο πλαίσιο του 3ου Συνεδρίου Ιατροδικαστικής – Ψυχιατροδικαστικής, όπου οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν ότι για την αντιμετώπιση του stalking απαιτείται συνεργασία μεταξύ ψυχολόγων, ιατροδικαστών, δικηγόρων, αστυνομικών και κοινωνικών υπηρεσιών.
Οι μορφές που μπορεί να πάρει το stalking
Ο νομικός και μεταπτυχιακός φοιτητής Ιατροδικαστικής – Ψυχιατροδικαστικής του ΑΠΘ, Λάμπρος Λαμπράκης, εξήγησε ότι το φαινόμενο δεν είναι καινούριο, ωστόσο η εξάπλωση του διαδικτύου και των social media έχει κάνει πολύ πιο δύσκολο τον έλεγχό του.
Όπως ανέφερε, το stalking μπορεί να εκδηλωθεί με διαφορετικούς τρόπους, όπως σωματική παρακολούθηση, ψηφιακή παρενόχληση, κυβερνοεκφοβισμό, ερωτομανία ή εκδικητική συμπεριφορά. Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις εμμονικής παρακολούθησης διασημοτήτων ή ατόμων με τα οποία ο δράστης δεν είχε ποτέ πραγματική σχέση.
Το προφίλ των δραστών και των θυμάτων
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο συνέδριο, δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο κοινωνικό ή μορφωτικό προφίλ δράστη. Οι stalkers μπορεί να είναι πρώην σύντροφοι, άτομα που αναζητούν εμμονικά οικειότητα ή άνθρωποι με εκδικητική διάθεση.
Ο κ. Λαμπράκης σημείωσε ότι σε ποσοστό άνω του 75% των δραστών ανιχνεύεται κάποια ψυχική διαταραχή, ενώ αρκετοί εμφανίζουν συννοσηρότητες όπως διαταραχές προσωπικότητας, ψύχωση ή κατάθλιψη. Η χρήση ουσιών θεωρείται επίσης σημαντικός παράγοντας κινδύνου, καθώς συνδέεται με αυξημένη παρορμητικότητα και μειωμένο αυτοέλεγχο.
Όσον αφορά τα θύματα, οι γυναίκες ηλικίας 18 έως 30 ετών φαίνεται να αποτελούν την πιο ευάλωτη ομάδα. Σχεδόν οι μισές περιπτώσεις αφορούν προηγούμενη ερωτική σχέση μεταξύ θύματος και δράστη.
Οι σοβαρές ψυχολογικές επιπτώσεις
Η ψυχολόγος Δήμητρα Νάκου περιέγραψε τις σοβαρές επιπτώσεις που έχει το stalking στην ψυχική υγεία των θυμάτων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται έντονο άγχος, διαρκής φόβος, καταθλιπτική διάθεση, μετατραυματικό στρες, αϋπνία και δυσκολία συγκέντρωσης.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο συνέδριο, το 83% των θυμάτων εμφανίζει αυξημένο άγχος, το 74% διαταραχές ύπνου και το 37% συμπτώματα μετατραυματικού στρες. Παράλληλα, αρκετά θύματα αναγκάζονται να αλλάξουν σπίτι, αριθμό τηλεφώνου ή ακόμη και χώρα διαμονής.
Η κ. Νάκου υπογράμμισε ότι το stalking πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μορφή ψυχολογικού τραύματος και ότι απαιτείται εξατομικευμένη υποστήριξη των θυμάτων, με σημαντικό ρόλο της ψυχοθεραπείας και της κοινωνικής υποστήριξης.
Η ανάγκη για καλύτερη νομική προστασία
Ο ιατροδικαστής Βασίλης Σιώκας επισήμανε ότι ορισμένες μορφές stalking ενέχουν αυξημένο κίνδυνο κλιμάκωσης σε σοβαρά εγκλήματα και τόνισε τη σημασία της έγκαιρης εκτίμησης επικινδυνότητας.
Από την πλευρά της ΕΛ.ΑΣ., ο αξιωματικός Αλέξανδρος Λιακόπουλος υπογράμμισε ότι το ισχύον νομικό πλαίσιο εξακολουθεί να παρουσιάζει κενά, καθώς το stalking συχνά αντιμετωπίζεται μέσω συναφών ποινικών διατάξεων και όχι ως πλήρως αυτοτελές αδίκημα.
Οι ειδικοί τόνισαν ότι απαιτείται πιο σαφής νομοθετική προσέγγιση, καλύτερη διαχείριση των ψηφιακών αποδεικτικών στοιχείων και εξειδικευμένη εκπαίδευση των αρχών για την αποτελεσματικότερη προστασία των θυμάτων.
