Δεδομένης αυτής της αυξανόμενης τάσης, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) εργάζεται τώρα για την κυκλοφορία του ψηφιακού ευρώ – μιας ηλεκτρονικής έκδοσης του νομίσματος – με στόχο την παροχή μιας ασφαλούς και αξιόπιστης επιλογής για την πραγματοποίηση ψηφιακών πληρωμών.

Η Ευρώπη δεν είναι μόνη σε αυτή την προσπάθεια, καθώς περισσότερες από 130 χώρες διερευνούν ή έχουν ήδη λανσάρει το δικό τους ψηφιακό νόμισμα. Η Κίνα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή με το ψηφιακό γιουάν της – γνωστό και ως ψηφιακό renminbi – το οποίο έχει σημειώσει συναλλαγές άνω των 7 τρισεκατομμυρίων γιουάν και χρησιμοποιείται σε περισσότερες από 26 πόλεις.

Η ιδέα φαίνεται απλή, αλλά θα έχει σημαντικές και ενδεχομένως πολύπλοκες επιπτώσεις, τόσο για τους απλούς πολίτες όσο και για τα χρηματοπιστωτικά συστήματα της Ευρώπης.

Τι ακριβώς είναι το ψηφιακό ευρώ

Το ψηφιακό ευρώ είναι δημόσιο χρήμα που δεν προέρχεται από τράπεζες. Έχει την ίδια ισχύ με ένα φυσικό τραπεζογραμμάτιο, αλλά σε ψηφιακή μορφή, και εκδίδεται από την ΕΚΤ χωρίς τη συμμετοχή ιδιωτικών τραπεζών. Σε αντίθεση με έναν τραπεζικό λογαριασμό – ο οποίος αποτελεί υπόσχεση της τράπεζας που ενδέχεται να αποτύχει – είναι εξίσου ασφαλές με τα μετρητά.

Τα ψηφιακά ευρώ θα αποθηκεύονται σε ένα εικονικό πορτοφόλι, το οποίο δεν θα λειτουργεί όπως μια παραδοσιακή τραπεζική κάρτα (είτε φυσική είτε αποθηκευμένη σε κινητό τηλέφωνο). Αν και ο τρόπος χρήσης του θα είναι παρόμοιος, διαφέρει ουσιαστικά, καθώς θα συνδέεται με δημόσια χρήματα που εκδίδει η ΕΚΤ και όχι με χρήματα που έχουν κατατεθεί σε ιδιωτική τράπεζα.

Οι χρεωστικές κάρτες θα συνεχίσουν να βασίζονται σε παραδοσιακούς τραπεζικούς λογαριασμούς, ενώ το ψηφιακό ευρώ θα είναι σαν να έχεις μετρητά στην τσέπη σου. Θα είναι ένα υπόλοιπο που δεν εξαρτάται από τη φερεγγυότητα κανενός χρηματοπιστωτικού ιδρύματος.

Το ψηφιακό ευρώ δεν θα χρησιμοποιείται για τη λήψη δανείων ή την πραγματοποίηση επενδύσεων, ούτε θα αποφέρει τόκους. Θα αποτελεί απλώς ένα μέσο πληρωμής, όπως τα μετρητά, οι κάρτες ή οι υπηρεσίες ηλεκτρονικών μεταφορών όπως το IRIS Payments, που προσφάτως άρχισε να χρησιμοποιείται ευρέως στην Ελλάδα. Η ΕΚΤ δεν θα ασκεί τις λειτουργίες εμπορικής τράπεζας και δεν θα ανοίγει προσωπικούς λογαριασμούς. Τα ίδια τα ψηφιακά πορτοφόλια θα παρέχονται από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, όπως αυτά προσφέρουν σήμερα κάρτες και τρεχούμενους λογαριασμούς. Οι επιχειρήσεις θα το δέχονται όπως δέχονται σήμερα τα μετρητά.

Ένα βασικό χαρακτηριστικό είναι ότι το ψηφιακό ευρώ θα λειτουργεί και χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο, επιτρέποντας πληρωμές σε απομακρυσμένες περιοχές ή σε περίπτωση διακοπής του δικτύου. Αυτό το διαφοροποιεί από τις περισσότερες τρέχουσες ψηφιακές τραπεζικές υπηρεσίες.

Διάθεση έως το 2029

Τον Φεβρουάριο του 2026, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε επίσημα το σχέδιο για το ψηφιακό ευρώ, περιγράφοντάς το ως «ουσιώδες για την ενίσχυση της νομισματικής κυριαρχίας της ΕΕ».

Η ΕΚΤ αναπτύσσει επί του παρόντος την τεχνική και νομική υποδομή που απαιτείται για την υλοποίησή του. Η Τράπεζα της Ισπανίας, λέει στο The Conversation η Ντέμπορα Γκονζάλες Σελδράν, λέκτορας στο Τμήμα Χρηματοοικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, έχει συνοψίσει αυτή τη διαδικασία σε ένα χρονοδιάγραμμα, το οποίο παρουσιάζει την πορεία του ψηφιακού ευρώ προς την πιθανή κυκλοφορία του το 2029:

• 2026-2027: Τεχνολογική ανάπτυξη και πιλοτικά προγράμματα σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες
• 2028: Έναρξη προγράμματος περιορισμένης χρήσης για επιλεγμένες επιχειρήσεις και πολίτες
• 2029: Πιθανή επίσημη έκδοση του ψηφιακού ευρώ σε ολόκληρη την ευρωζώνη. Αυτό το τελικό στάδιο θα πραγματοποιηθεί μόνο εάν οι δοκιμαστικές φάσεις έχουν αποδώσει ικανοποιητικά αποτελέσματα και εάν το ψηφιακό ευρώ δεν αποτελεί απειλή για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Η προστασία της ιδιωτικής ζωής και το ψηφιακό πορτοφόλι

Ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα είναι αυτό της προστασίας της ιδιωτικής ζωής. Για να αντιμετωπιστεί αυτό, ο σχεδιασμός που προτείνει η ΕΚΤ για το ψηφιακό ευρώ διασφαλίζει ότι ούτε οι κυβερνήσεις ούτε οι κεντρικές τράπεζες θα μπορούν να έχουν πρόσβαση στα υπόλοιπα και τις συναλλαγές των πολιτών. Μόνο τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα έχουν πρόσβαση σε αυτές τις πληροφορίες, όπως συμβαίνει και σήμερα.

Επιπλέον, στη λειτουργία πληρωμών εκτός σύνδεσης, ούτε καν το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα θα γνωρίζει τις λεπτομέρειες κάθε συναλλαγής. Το ψηφιακό ευρώ θα προσφέρει, επομένως, επίπεδο ιδιωτικότητας συγκρίσιμο με αυτό των μετρητών.

Το ψηφιακό ευρώ και το τραπεζικό σύστημα

Μια μελέτη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου από το 2022 προειδοποιούσε ότι, εάν οι πολίτες μεταφέρουν μέρος των τραπεζικών τους καταθέσεων σε πορτοφόλια ψηφιακού ευρώ, αυτό θα μπορούσε να περιορίσει την ικανότητα των τραπεζών να χορηγούν δάνεια, η οποία αποτελεί μία από τις βασικές δραστηριότητές τους.

Για να διασφαλίσει τη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος, η ΕΚΤ θα θέσει ανώτατο όριο στο ψηφιακό ευρώ στα 3.000 ευρώ περίπου ανά άτομο. Αυτό θα αποτρέψει τον κίνδυνο να εξαντληθούν τα κεφάλαια των τραπεζών για τη χορήγηση στεγαστικών δανείων ή άλλων δανείων.

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι

Ένα δίκτυο πληρωμών που εξυπηρετεί εκατοντάδες εκατομμύρια Ευρωπαίους θα αποτελούσε ιδανικό στόχο για τους χάκερ. Η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών προειδοποίησε ότι, εάν η ασφάλεια του ευρωπαϊκού ψηφιακού νομίσματος αποτύχει, η εμπιστοσύνη στο χρηματοπιστωτικό σύστημα θα μπορούσε να καταρρεύσει εν μία νυκτί.

Αυτό σημαίνει ότι είναι ζωτικής σημασίας το ψηφιακό ευρώ να είναι χωρίς αποκλεισμούς και προσβάσιμο. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω ενός τεχνολογικού σχεδιασμού που θα του επιτρέπει να λειτουργεί εκτός σύνδεσης και σε συσκευές χαμηλών προδιαγραφών. Πρέπει επίσης να πληροί βασικά κριτήρια προσβασιμότητας – σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το 2023, εκτιμάται ότι το 21% των Ευρωπαίων ηλικίας 16 έως 74 ετών δεν διέθετε βασικές ψηφιακές δεξιότητες.

Ένας από τους μεγαλύτερους φόβους είναι ότι το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να μετατραπεί σε μέσο ελέγχου. Στην Κίνα, το ψηφιακό γιουάν επιτρέπει στην κυβέρνηση να βλέπει κάθε συναλλαγή που πραγματοποιούν οι χρήστες του. Η Ευρώπη έχει απορρίψει ρητά αυτό το μοντέλο, όπως τόνισε η Κριστίν Λαγκάρντ, Πρόεδρος της ΕΚΤ, σε συνέντευξη Τύπου το 2025.

Το ψηφιακό ευρώ αντιπροσωπεύει τη φυσική εξέλιξη του δημόσιου χρήματος σε μια οικονομία που γίνεται όλο και πιο ψηφιακή. Η επιτυχία του θα εξαρτηθεί από το αν μπορεί ή όχι να προσφέρει ασφάλεια, να σέβεται την ιδιωτικότητα και να είναι προσβάσιμο σε όλους τους πολίτες.

Η Τράπεζα της Ελλάδας για το ψηφιακό ευρώ

Ειδικό κεφάλαιο για τα βήματα προς το ψηφιακό ευρώ που περιλαμβάνεται στην έκθεση του Διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος κι αναφέρεται στην τρίτη φάση που περιλαμβάνει το διάστημα Οκτώβριος 2025-Σεπτέμβριος 2027 το οποίο επικεντρώνεται στην περαιτέρω ανάπτυξη και επιχειρησιακή προετοιμασία του ψηφιακού ευρώ.

Οι τρεις άξονες εργασίας περιλαμβάνουν: α) την προώθηση της τεχνικής ετοιμότητας με την ανάπτυξη της υποδομής και των προτύπων, β) την προετοιμασία πιλοτικών δοκιμών και γ) τη στενότερη συνεργασία με φορείς της αγοράς για την οριστικοποίηση του εγχειριδίου κανόνων. Η φάση αυτή είναι κρίσιμη, δεδομένου ότι συνιστά τη γέφυρα μεταξύ σχεδιασμού και πρακτικής εφαρμογής, με την επιδίωξη να διασφαλιστεί ότι το ψηφιακό ευρώ θα λειτουργεί με ασφάλεια, αξιοπιστία και ευρεία αποδοχή σε όλη την ευρωζώνη.

«Το ψηφιακό ευρώ έχει ιδιαίτερη σημασία για το μέλλον της Ευρώπης, καθώς ενισχύει τη νομισματική κυριαρχία στη ζώνη του ευρώ και την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού χώρου πληρωμών. Προσφέρει μια αξιόπιστη δημόσια εναλλακτική λύση σε χρήμα κεντρικής τράπεζας έναντι των διαθέσιμων ιδιωτικών μέσων πληρωμών και στηρίζει την καινοτομία. Παράλληλα, συμβάλλει στη χρηματοοικονομική ένταξη, παρέχοντας τη δυνατότητα σε όλους τους πολίτες να συμμετέχουν στην ψηφιακή οικονομία» καταλήγει η Τράπεζα της Ελλάδος στην παρουσίασή της για το ψηφιακό ευρώ.