19 Σεπτεμβρίου, 2020

Το ολοκαύτωμα της Μακρυνείας και τα θύματα της Γερμανοϊταλοβουλγαρικής κατοχής

ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΗΣ ΜΑΚΡΥΝΕΙΑΣ
ΚΑΙ ΤΑ ΘΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΟΪΤΑΛΟΒΟΥΛΓΑΡΙΚΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ
(Για ιστορική γνώση, προβληματισμό και άμεσες ενέργειες)
Αρχές του καλοκαιριού, στον τρίτο χρόνο της Γερμανοϊταλοβουλγαρικής κατοχής στην Ελλάδα, το Συμμαχικό Αρχηγείο στο Κάιρο της Αιγύπτου, έδωσε διαταγή στις αντιστασιακές οργανώσεις του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, να διενεργήσουν “ μάχες, σαμποτάζ, ενέδρες κλπ” σε ευρεία κλίμακα σε όλη τη χώρα αλλά ιδιαίτερα στη Δυτική Ελλάδα και την Ήπειρο. Η συγκεκριμένη επιχείρηση υπήρξε απόλυτα επιτυχής, η οποία εκφράστη¬κε στις επιτελικές εκθέσεις της Ανώτατης Διοίκησης της 5ης Στρατιάς των Γερμανών. Στα συμπεράσματα των εκθέσεων είναι έκδηλη η παραπλάνη¬ση του γερμανικού επιτελείου σχετικά με την τοποθεσία της συμμαχικής απόβασης1. Οι πράξεις αυτές, θα δημιουργούσαν την εντύπωση στον εχθρό η απόβαση θα γίνονταν στις Ελληνικές ακτές, με αποτέλεσμα να στρέψει την προσοχή του στην Ελλάδα και να μεταφέρει νέες δυνάμεις, από άλλες περιοχές, έτσι ώστε να γίνει με επιτυχία η απόβαση των Συμμάχων στην Ιταλία2.
Σε υλοποίηση αυτής της διαταγής, στην περιοχή της Αιτωλοακαρνανίας, τον Ιούλιο του 1943, από την πλευρά του ΕΛΑΣ, είχαμε τις μάχες στου Μουστιάνο (Λυσιμαχία), στη Γουρίτσα και στη θέση Παπαδοκώστα Λιθοβουνίου, καθώς επίσης τις ανατινάξεις των γεφυρών στην Συκιά, στα Φραγκουλέϊκα, στην Κλόκοβα και τις ενέδρες στην Μπουγλάστη Γραμματικούς και στο Πετροχώρι. Από την πλευρά του ΕΔΕΣ, είχαμε τις μάχες στην γέφυρα του Αχελώου και τις μάχες και τις ενέδρες στο Μακρυνόρος.
Στις 26 Ιουλίου του 1943 ολιγομελή ομάδα από 4 Γερμανούς, με ένα μικρό αυτοκίνητο, έφυγε από το Αγρίνιο με προορισμό την Μακρυνεία για το συνηθισμένο «πλιάτσικο» των χωριών. Μια ομάδα του εφεδρικού ΕΛΑΣ Γραμματικούς – Γαβαλούς έστησε ενέδρα στους Γερμανούς στη θέση Χασάναγα, πίσω από τον Μύλο της Μπουγλάστης με αποτέλεσμα δύο από αυτούς να σκοτωθούν και οι άλλοι να αιχμαλωτισθούν. Δύο αντάρτες της ομάδας οδήγησαν τους αιχμαλώτους προς το Μοναστήρι της Κατερινούς, όμως κατά την διαδρομή ο ένας αιχμάλωτος κατάφερε να διαφύγει και κρυπτόμενος έφτασε στο Τριχώνιο. Με βάρκα πέρασε απέναντι στα Αμπάρια Παναιτωλίου και από εκεί πήγε στο Αγρίνιο, όπου ανέφερε το όλο γεγονός στην Γερμανική Διοίκηση.
Την επόμενη ημέρα 27-7-1943 ξεκίνησε από το Αγρίνιο μια Γερμανική φάλαγγα με τανκς, φορτηγά και μοτοσικλέτες. Σε αντίποινα για την πα¬ραπάνω ενέδρα και τον θάνατο των δύο γερμανών στρατιωτών, η φάλαγ¬γα επιδόθηκε στη συστηματική καταστροφή των χωριών της Μακρυνείας και στη δολοφονία αμάχων πολιτών που βρέθηκαν στο πέρασμά της. Συνεργεία Γερμανών στρατιωτών, αφού αφαιρούσαν από κάθε σπίτι χρήσιμο και εμπορεύσιμο υπήρχε, στη συνέχεια έριχναν κάποια σκόνη και με έναν πυροβολισμό το σπίτι παραδίδονταν στις φλόγες.
Η καταστροφή κράτησε δύο μέρες από το Ζευγαράκι έως τα Σιταρά¬λωνα και η Μακρυνεία μετατράπηκε σε κρανίου τόπο – σωρό ερειπίων.
Το περιστατικό αναφέρεται και σε απόρρητη έκθεση των Γερμανών, ως εξής: «Στα τέλη Ιουλίου, μία ανταρτική ενέδρα στην παραλιακή ζώνη, νοτίως του Αγρινίου, προκάλεσε στην γερμανική πλευρά απώλειες που ανήλθαν σε ένα νεκρό και οκτώ αγνοούμενους. Η απάντηση ήταν άμεση και τα μέ¬τρα δραστικά, μετά την επιχείρηση αντεκδίκησης στη ζώνη του συμβάντος, έχασαν την ζωή τους εκατό ¨εχθροί¨ και πυρπολήθηκαν τέσσερα χωριά. Και στην περίπτωση αυτή η ¨λογική¨ της συλλογικής ευθύνης είχε εφαρμο¬στεί απαρέγκλιτα από τα στρατιω¬τικά επιτελεία»3.
Από την καταστροφή οικιών στο Ζευγαράκι μετά την ανατίνα¬ξη της γέφυρας στην Συκιά, την πυρπόληση των οικιών το 1943, αλλά και τις καταστροφές που προκλήθηκαν τον επόμενο Αύγου¬στο του 1944, έχουμε τον ακόλου¬θο κατάλογο κατεστραμμένων οικιών στα χωριά της Μακρυνείας4.
ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΤΕΣΤΡΑΜΜΕΝΩΝ ΟΙΚΙΩΝ ΑΝΑ ΧΩΡΙΟ
ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΙΤΑΛΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ
ΧΩΡΙΟ ΟΙΚΙΕΣ ΟΛΙΚΗ ΜΕΡΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ
ΖΕΥΓΑΡΑΚΙ 100 80 0
ΚΑΤΩ ΚΕΡΑΣΟΒΟ 120 10 3
ΠΑΠΑΔΑΤΕΣ 310 8 1
ΜΑΤΑΡΑΓΚΑ 510 44 8
ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ 230 132 2
ΓΑΒΑΛΟΥ 210 108 1
ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ 180 90 60
ΔΑΦΝΙΑΣ 108 70 0
ΜΕΣΑΡΙΣΤΑ 120 10 0
ΠΟΤΑΜΟΥΛΑ 70 44 6
ΑΝΩ ΜΑΚΡΥΝΟΥ 168 2 3
ΚΑΨΟΡΑΧΗ 70 44 6
ΠΑΛΑΙΟΧΩΡΙΟΝ 60 28 0
ΚΑΤΩ ΜΑΚΡΥΝΟΥ 130 22 3

Σαν να μην έφτανε αυτό, δηλαδή η καταστροφή της περιουσίας του άμαχου πληθυσμού, οι εγκληματίες κατακτητές με σύνταξη τακτικού στρατού, ξεχύθηκαν με τανκς στον κάμπο της Μακρυνείας. Εκεί είχαν καταφύγει ηλικιωμένοι άνθρωποι, ανάπηροι, γυναίκες και μικρά παιδιά, οι οποίοι δεν κατάφεραν να διαφύγουν προς το δάσος του Αράκυνθου και ξεκίνησε ένα από τα μεγαλύτερα και τρομερότερα εγκλήματα των Γερμανών. Πραγματοποιήθηκε το ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΗΣ ΜΑΚΡΥΝΕΙΑΣ.
Μέσα στα σπαρτά, στα αμπέλια, στα χαντάκια και κάτω από τις ελιές, ομάδες από γυναικόπαιδα εκτελέστηκαν με τον πλέον ειδεχθή τρό¬πο. Δύο μέρες κράτησε το ανθρωποκυνηγητό του κάμπου. Οι κάτοικοι που διέφυγαν προς το βουνό, παρακολουθούσαν το μεγάλο φονικό από τις ράχες του Αράκυνθου. Όταν οι Γερμανοί τελείωσαν το καταστροφικό τους έργο, έφυγαν για το Αγρίνιο. Οι Μακρύνειοι στη συνέχεια κατεβαί¬νοντας είδαν τα καμένα και κατεστραμμένα σπίτια τους, διαπίστωσαν την καταστροφή και το δράμα της ανθρωποσφαγής. Βρέθηκαν ολόκληρες οικογένειες δολοφονημένες, γιατί όποιος βρίσκονταν μπροστά σε Γερ¬μανό εκτελούνταν. Μέσα σε σκηνές αλλοφροσύνης που κράτησαν όλη τη νύχτα, θρηνούσαν τους αδικοχαμένους συγγενείς και συγχωριανούς τους. Στη Γραμματικού, η οικογένεια (ΚΑΛΛΙΑΚΜΑΝΗ) τυφλώθηκε με τον πιο φρικώδη και απάνθρωπο τρόπο, επίσης γαζώθηκαν με πολυβόλα ολό¬κληρες οικογένειες5. Στο ίδιο χωριό εκτός από τις οικίες έκαψαν και το Δημοτικό Σχολείο. Στη Γραμματικού και στη Γαβαλού, ξέσπασε η μανία των Γερμανών. Όπως φάνηκε οι κατακτητές είχαν πληροφορίες από συ¬νεργάτες τους για το μεγάλο αντιστασιακό κίνημα των δύο χωριών.
Και σαν να μην έφτανε η καταστροφή και το φονικό, αμέσως μετά διατάσσεται από τους Γερμανούς, η εκτόπιση του πληθυσμού προς την Ορεινή Τριχωνίδα και Ναυπακτία. Όλοι οι άνθρωποι, φορτωμένοι μαζί με τα εναπομείναντα υπάρχοντά τους, πήραν το δρόμο προς τα βουνά αφήνοντας πίσω τους στάχτες και καταστροφή.
Σαράντα πέντε μέρες κράτησε αυτό και μετά γυρνώντας πάλι στα χωριά τους προσπαθούσαν να επισκευάσουν πρόχειρα καταλύματα για την οικογένειά τους. Πισσόχαρτο για στέγη πάνω στους ερειπωμένους τοίχους και γύρω-γύρω τσιατμάδες από λυγιές ή καλαμίδες και λάσπη, χωρίς σκεπάσματα, χωρίς κρεβάτια νηστικοί και άρρωστοι προσπαθούν να επιζήσουν. Άγριος ο χειμώνας του 1943-44. Πολύ δύσκολες οι νύκτες και οι οικογένειες κοιμούνται πλάι στα ζωντανά τους. Μαζί με τους εξαθλιωμένους Μακρύνειους τώρα βρίσκονται και πολλοί Ιταλοί, υπολείμματα μιας Μεραρχίας που προσχώρησε στον ΕΛ.ΑΣ. ύστερα από την συνθηκολόγηση της Ιταλίας τον Σεπτέμβριο του 1943. Οι χωρικοί όμως δείχνοντας την μεγαλοψυχία του Έλληνα, συγχώρεσαν τους πρώην εχθρούς τους, που ερείπωσαν τα χωριά τους και άρπαξαν την περιουσία τους και τους πρόσφεραν από το υστέρημά τους, στέγη και ένα κομμάτι ψωμί χρησιμοποιώντας τους ως εργάτες στα κτήματά τους. Έτσι πέρασε η Άνοιξη του 1944.
Στις 4 Αυγούστου 1944, φήμες κυκλοφορούσαν, λόγω μεγάλης κίνησης των Γερμανών στο δρόμο Αγρινίου – Μεσολογγίου, για νέες επιχειρήσεις των κατακτητών κατά των ανταρτών και για άλλους προετοιμασία των Γερμανών, για να φύγουν από την Ελλάδα. Ο κόσμος ανησυχούσε. Πράγματι τις πρώτες πρωινές ώρες της 5ης Αυγούστου οι καμπάνες άρχισαν να κτυπούν και οι Μακρύνειοι πήραν πάλι τον δρόμο προς τις χαράδρες του Αράκυνθου έχοντας μαζί τους ότι πρόλαβαν να πάρουν. Τα υπόλοιπα λιγοστά υπάρχοντά τους, τα «πλιατσικολογούν» οι Γερμανοί, οι οποίοι από τα χαράματα πυροβολώντας μπήκανε ξανά στην Μακρυνεία. Καίνε πάλι ότι είχε απομείνει από τον προηγούμενο χρόνο. Παραπήγματα, ταράτσες, αποθήκες. Πύρινες γλώσσες και κολώνες μαύρου καπνού ανεβαίνουν τον ουρανό της Μακρυνείας. Η Γερμανική φάλαγγα διασχίζει τη Μακρυνεία με ανοικτά φορτηγά γεμάτα με ρούχα, σκεύη, εργαλεία, άλλα με ζώα από κοτόπουλα μέχρι μοσχάρια και άλλα με τσουβάλια με σιτάρι και καλαμπόκι ακόμη και δοχεία με λάδι. Ότι δεν μπορούσαν να πάρουν το έχυναν ή το παρέδιδαν στη φωτιά.
Δυστυχώς την Γερμανική αυτή φάλαγγα που διέσχιζε το σωρό ερειπίων και την πλήρη καταστροφή κατά μήκος του δρόμου της Μακρυνείας, ακολουθούσαν μερικές δεκάδες Έλληνες, άλλοι με στολή τσολιά, άλλοι με πολιτικά, «οικτροί ουραγοί και συνεργάτες των δημίων της πατρίδας των», όπως αναφέρει στο βιβλίο του ο γιατρός ΑΥΡΗΛΙΩΝΗΣ και διερωτάται: «Είναι άραγε Έλληνες αυτοί; Είναι γέννημα και θρέμμα του ηρωικού και αιματοβαμμένου τόπου που στενάζει κάτω από την Χιτλερική μπότα; Είναι δυνατόν το μίσος τους και μόνο προς τους αντάρτες κομμουνιστές, όπως ισχυρίζονται, να τους οδήγησε σ’ αυτή την προδοτική και πανάθλια πράξη ώστε να γίνουν ουραγοί και συμπαραστάτες του κατακτητή, σ’ αυτό το ξεθεμέλιωμα των ανθρώπινων ψυχών, του εθνικού μας πλούτου, των σπιτιών και της περιουσίας των Ελλήνων; Οι ανθρώπινες ψυχές που χάθηκαν, οι περιουσίες των κατοίκων δεν ανήκουν σε κόμματα ή ιδεολογικές παρατάξεις, αλλά στο έθνος ολόκληρο. Είναι η ζωή, το αίμα και ο τίμιος ιδρώτας πολλών γενεών Ελλήνων. Οι δολοφονηθέντες και οι έντρομοι κυνηγημένοι, κομμουνιστές ή μη, κρύβονται όλοι στα βουνά με καρδιά σφιγμένη και πόνο στην ψυχή, βλέποντας τα όνειρά τους, οι ελπίδες τους και οι φιλοδοξίες τους, να θάφτηκαν κάτω από τα ερείπια αυτά, της Μακρυνείας, που άφησε στο πέρασμά του ο Βάρβαρος Κατακτητής. Και οι ελάχιστοι αυτοί Έλληνες αντί να συγκινηθούν και να περιορίσουν την καταστροφή, βοηθούν. Με πωρωμένη την Ελληνική τους συνείδηση θεώνται, ως άλλοι Νέρωνες, την καταστροφή του Εθνικού Πλούτου. Μέσα στην κόλαση του μίσους που δημιούργησαν οι ιδεολογικές μας αντιθέσεις στο θερμόαιμο και παράφορο χαρακτήρα μας, παραφρονήσαμε και κατά ξεσχίζουμε μόνοι μας τις σάρκες μας»6.
Μετά την Μακρυνεία σειρά είχαν τα χωριά της Τριχωνίδας. Από το Θέρμο έως τον Προυσό, μαύρισε ο ουρανός από το κάψιμο όλων των χωριών.
Σαράντα δύο (42) ήταν συνολικά τα θύματα του άμαχου πληθυσμού της Μακρυνείας στο Ολοκαύτωμα της περιοχής, τα έτη 1943 και 1944. Σε αυτούς αν προσθέσουμε και τους άλλους είκοσι έναν (21), που στήθηκαν στον τοίχο ή έπεσαν σε μάχες με τους Γερμανούς ή σκοτώθηκαν συνεπεία της Γερμανικής κατοχής , ο αριθμός των πεσόντων φτάνει στους 63 Μακρύνειους7.
ΑΜΑΧΟΙ ΠΕΣΟΝΤΕΣ ΤΟΝ ΙΟΥΛΙΟ ΤΟΥ 1943
1. ΖΕΥΓΑΡΑΚΙ: ΤΣΑΝΤΖΑΡΟΥ ΑΘ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Ιταλούς στις 5/6-7-1943 στο χωριό Ζευγαράκι.
2. ΚΑΤΩ ΚΕΡΑΣΟΒΟ: ΚΟΚΚΟΡΟΣ Θ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς στο χωριό του, στις 27-7-1943.
3. ΠΑΠΑΔΑΤΕΣ: ΚΙΤΣΟΣ ΧΡ. ΒΕΛΙΣΑΡΙΟΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στο χωριό Παπαδάτες.
4. ΠΑΠΑΔΑΤΕΣ: ΛΑΝΟΠΟΥΛΟΣ ΑΛΕΞΙΟΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στο χωριό Παπαδάτες.
5. ΠΑΠΑΔΑΤΕΣ: ΛΑΝΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στο χωριό Παπαδάτες.
6. ΠΑΠΑΔΑΤΕΣ: ΜΠΑΛΤΑΣ Θ.ΣΤΑΥΡΟΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στο χωριό Παπαδάτες.
7. ΠΑΠΑΔΑΤΕΣ: ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στο χωριό Παπαδάτες.
8. ΠΑΠΑΔΑΤΕΣ: ΣΤΕΚΑΣ Δ. ΑΝΔΡΕΑΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στο χωριό Παπαδάτες.
9.ΜΑΤΑΡΑΓΚΑ : ΑΚΑΡΕΠΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στο χωριό Ματαράγκα.
10. ΜΑΤΑΡΑΓΚΑ : ΧΟΛΗΣ Θ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ, από τα Κλεισορεύματα. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στο χωριό Ματαράγκα.
11. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ: ΘΑΝΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ συζ.του Γεωργίου. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Παλιοκόνακα» Γραμματικούς.
12. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ: ΚΑΛΙΑΚΜΑΝΗ Κ. ΒΑΣΙΛΙΚΗ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Γερακούλα» Γραμματικούς.
13.: ΚΑΛΙΑΚΜΑΝΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Γερακούλα» Γραμματικούς.
14. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ: ΚΑΛΙΑΚΜΑΝΗ ΓΙΑΝΝΟΥΛΑ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Γερακούλα» Γραμματικούς.
15. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ: ΚΑΛΙΑΚΜΑΝΗ ΣΟΦΙΑ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Γερακούλα» Γραμματικούς.
16. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ: ΚΑΛΙΑΚΜΑΝΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Γερακούλα» Γραμματικούς.
17. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ: ΚΑΛΙΑΚΜΑΝΗ ΧΡΥΣΑΥΓΗ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Γερακούλα» Γραμματικούς.
18. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ : ΚΟΤΟΠΟΥΛΗ ΣΠ. ΑΓΑΘΗ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Παλιοκόνακα» Γραμματικούς.
19. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ: ΚΟΤΡΟΤΣΟΣ ΛΑΜΠΡΟΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Ψυχέϊκα» Γαβαλούς .
20. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ : ΚΟΥΖΕΛΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Κάτσες» Γραμματικούς .
21. ΓΑΒΑΛΟΥ: ΔΗΜΗΤΡΕΛΗ ΒΑΡΒΑΡΑ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Τραγάνα » Γαβαλούς.
22. ΓΑΒΑΛΟΥ: ΔΗΜΗΤΡΕΛΗ ΠΑΡΘΕΝΩΠΗ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Τραγάνα » Γαβαλούς.
23. ΓΑΒΑΛΟΥ: ΔΗΜΗΤΡΕΛΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Τραγάνα » Γαβαλούς.
24. ΓΑΒΑΛΟΥ: ΔΙΠΛΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ από Μυρτιά. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Τραγάνα » Γαβαλούς.
25. ΓΑΒΑΛΟΥ: ΖΩΓΟΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ από Παναιτώλιο. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Τραγάνα » Γαβαλούς.
26. ΓΑΒΑΛΟΥ: ΚΟΥΡΣΑΡΗΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Τραγάνα » Γαβαλούς.
27. ΓΑΒΑΛΟΥ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΚΗΣ ( ΚΑΡΑΤΣΟΡΗΣ) ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στο χωριό Γαβαλού.
28. ΓΑΒΑΛΟΥ: ΜΠΑΛΑΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Τραγάνα » Γαβαλούς.
29. ΓΑΒΑΛΟΥ: ΠΙΕΡΑΤΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Τραγάνα » Γαβαλούς.
30. ΓΑΒΑΛΟΥ: ΤΡΑΓΟΥΛΙΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943 στη θέση «Τραγάνα » Γαβαλούς.
31. ΤΡΙΧΩΝΙΟ: ΚΑΛΤΣΑΣ ΖΩΗΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943, κατά το κάψιμο της Μακρυνείας.
32. ΤΡΙΧΩΝΙΟ: ΚΟΥΤΣΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943, κατά το κάψιμο της Μακρυνείας.
33. ΤΡΙΧΩΝΙΟ: ΜΟΥΣΤΑΚΑΣ ΚΩΣΤΑΣ από Δερβέκιστα. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943, κατά το κάψιμο της Μακρυνείας.
34. ΤΡΙΧΩΝΙΟ: ΣΙΑΜΠΑΛΗΣ ΑΝΔΡΕΑΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943, κατά το κάψιμο της Μακρυνείας.
35. ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ: ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943, μέσα στο χωριό Μπουρλέσια.
36. ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ: ΚΑΡΚΑΤΣΟΥΛΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943, μέσα στο χωριό Μπουρλέσια.
37. ΔΑΦΝΙΑΣ: ΜΠΑΡΛΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 27/28-7-1943, κατά το κάψιμο της Μακρυνείας.
38. ΑΝΩ ΜΑΚΡΥΝΟΥ: ΚΑΡΝΑΧΩΡΙΤΗΣ ΕΠ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, με βάναυσο τρόπο (κάψιμο στον φούρνο) , στις 9-9-1943.
39. ΑΝΩ ΜΑΚΡΥΝΟΥ: ΤΣΙΟΥΜΟΣ Χ. ΦΙΛΙΠΠΟΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, με βάναυσο τρόπο (κάψιμο στον φούρνο) , στις 9-9-1943.
ΑΜΑΧΟΙ ΠΕΣΟΝΤΕΣ ΤΟΝ ΑΥΓΟΥΣΤΟ ΤΟΥ 1944
1. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ: ΜΠΟΥΝΑΣ ΖΑΧΟΣ (παράλυτος άμαχος). Εκτελέστηκε από τους Γερμανούς, πάνω στο κρεβάτι του στις 5-8-1944.
2. ΚΑΤΩ ΜΑΚΡΥΝΟΥ: ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΗΛΙΑΣ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, επειδή αρνήθηκε να εκτελέσει διαταγή των, στο χωριό του τον Αύγουστο του 1944.
3. ΚΑΨΟΡΑΧΗ : ΛΕΤΣΑ ΒΑΣΙΛΙΚΗ. Άμαχος, δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς, στις 5-8-1944, στον οικισμό Παλαιοχώριον.
Εκτός από τους παραπάνω αμάχους, η Μακρυνεία θρήνησε και άλλα θύματα από τις δυνάμεις Κατοχής.
ΑΛΛΟΙ ΜΑΚΡΥΝΕΙΟΙ ΠΕΣΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ
α) Πέντε (5) συμπατριώτες μας στήθηκαν στον τοίχο από τους κατακτητές, στην Καισαριανή, στο Χαϊδάρι και στην Δράμα.
1. ΛΙΘΟΒΟΥΝΙ: ΒΕΛΑΝΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ. Άμαχος, εκτελέστηκε μαζί με όλα τα μέλη της οικογένειάς του στην Δράμα από τους Βουλγάρους, το 1941.
2. ΛΙΘΟΒΟΥΝΙ: ΠΛΩΤΑΡΧΗΣ ΚΑΖΑΚΟΣ ΗΛΙΑΣ. Εκτελέστηκε από τους Γερμανούς, στις 5-6-1942, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.
3. ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ: ΒΙΤΣΑΣ Β. ΙΩΑΝΝΗΣ. Άμαχος συνελήφθη και εκτελέστηκε από τους Γερμανούς, στην Αγία Τριάδα Αγρινίου, μαζί με τους 120 πατριώτες στις 14-4-1943.
4. ΜΑΤΑΡΑΓΚΑ: ΡΑΜΑΝΤΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ, Χωροφύλακας. Εκτελέστηκε από τους Γερμανούς, στις 28-8-1943, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.
5. ΓΑΒΑΛΟΥ: ΠΑΤΡΩΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ. Φυσικός-Μετεωρολόγος, απόφοιτος του Πανεπι¬στημίου Αθηνών και υπάλληλος της Μετεωρολογι¬κής Υπηρεσίας Αθηνών, έφεδρος αξιωματικός του ελληνικού στρατού και στέλεχος του ΕΛΑΣ. Εκτελέστηκε από τους Γερμανούς στο Χαϊδάρι το 1944.
β) Δώδεκα (12) συμπατριώτες μας έπεσαν νεκροί σε μάχες με τους Γερμανούς, πολεμώντας για λευτεριά της πατρίδας.
1. ΑΝΩ ΚΕΡΑΣΟΒΟ: ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΙΟΣ. Αντάρτης του ΕΛΑΣ, σκοτώθηκε στην μάχη της Ναυπάκτου με τους Γερμανούς, στις 14-9-1944.
2. ΠΑΠΑΔΑΤΕΣ: ΔΑΣΚΑΛΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ. Αντάρτης του ΕΛΑΣ, σκοτώθηκε σε μάχη ενάντια των Γερμανών, στις 7-5-1943.
3. ΠΑΠΑΔΑΤΕΣ: ΚΙΤΣΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ. Αντάρτης του Εφεδρικού ΕΛΑΣ, σκοτώθηκε στην μάχη της Ναυπάκτου με τους Γερμανούς, στις 14-9-1944.
4. ΜΑΤΑΡΑΓΚΑ : ΞΟΥΡΙΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ( Καπετάν Κίσσαβος). Αντάρτης του ΕΛΑΣ. Σκοτώθηκε στην Δούνιτσα (Σταθάς) Βάλτου, στις 12-7-1944, στη μάχη της Αμφιλοχίας με τους Γερμανούς.
5. ΓΑΒΑΛΟΥ: ΘΕΩΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Έφεδρος Αξιωματικός του ΕΔΕΣ. Σκοτώθηκε μαχόμενος εναντίον των Γερμανών, στο Τετράκωμο Άρτας στις 21-10-1943.
6. ΓΑΒΑΛΟΥ: ΚΑΡΑΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΔΡΕΑΣ. Αντάρτης του Εφεδρικού ΕΛΑΣ, σκοτώθηκε στην μάχη της Ναυπάκτου με τους Γερμανούς, στις 14-9-1944.
7. ΓΑΒΑΛΟΥ: ΤΣΙΤΣΕΛΗΣ Β. ΑΝΤΩΝΙΟΣ. Αντάρτης του ΕΛΑΣ. Σκοτώθηκε σε μάχη ενάντια των Γερμανών, στις 15-12-1943 στην Σκουτεσιάδα Αιτωλοακαρνανίας.
8. ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ: ΚΙΤΣΟΣ Ι. ΓΕΩΡΓΙΟΣ. Αντάρτης του Εφεδρικού ΕΛΑΣ, σκοτώθηκε στην μάχη της Ναυπάκτου με τους Γερμανούς, στις 14-9-1944.
9. ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ: ΜΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ. Αντάρτης του Εφεδρικού ΕΛΑΣ, σκοτώθηκε στην μάχη της Ναυπάκτου με τους Γερμανούς, στις 14-9-1944.
10. ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ: ΜΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ. Αντάρτης του Εφεδρικού ΕΛΑΣ, σκοτώθηκε στην μάχη της Ναυπάκτου με τους Γερμανούς, στις 14-9-1944.
11. ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ: ΜΥΡΓΙΑΝΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Αντάρτης του Εφεδρικού ΕΛΑΣ, σκοτώθηκε στην μάχη της Ναυπάκτου με τους Γερμανούς, στις 14-9-1944.
12. ΚΑΨΟΡΑΧΗ: ΛΕΤΣΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ, Χωροφύλακας. Σκοτώθηκε από αεροπορικό βομβαρδισμό των Γερμανών, στον Σκαραμαγκά Αττικής, στις 25-9-1944.
γ) Τέσσερις (4) Μακρύνειοι σκοτώθηκαν ή πέθαναν εξ’ αιτίας άλλων γεγονότων που σχετίζονται άμεσα με τους κατακτητές.
1.ΖΕΥΓΑΡΑΚΙ: ΚΟΛΤΣΙΔΑ Ι. ΒΑΣΙΛΙΚΗ. Άμαχος, σκοτώθηκε από όχημα του Γερμανικού Στρατού, στο χωριό Ζευγαράκι στις 13-11-1941.
2. ΓΑΒΑΛΟΥ: ΠΑΓΟΥΛΑΤΟΣ ΝΤΙΝΟΣ από την Κεφαλονιά. Αντάρτης, τραυματίστηκε από τους Γερμανούς στο Λεσίνι, στις 20-7-1944, μεταφέρθηκε στο Πρόσκαιρο Νοσοκομείο του Ε.Ε.Σ. Γαβαλούς, όπου πέθανε στις 22-7-1944. Θάφτηκε στην Γαβαλού.
3. ΓΑΒΑΛΟΥ: ΣΙΑΣΚΟΣ ΑΘ. ΛΑΜΠΡΟΣ, από την Παλαιοκατούνα, μαθητής ετών 18. Σκοτώθηκε από έκρηξη χειροβομβίδας στη Γαβαλού, στις 31-3-1944.
4. ΑΝΩ ΜΑΚΡΥΝΟΥ: ΚΥΣΤΑΓΙΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ. Ως αντάρτης υπηρετούσε στο 2/39 Σύνταγμα του ΕΛΑΣ. Πέθανε στις 31-10-1943, στον Πλάτανο Ναυπακτίας.
5. ΑΝΩ ΜΑΚΡΥΝΟΥ: ΠΟΛΥΖΟΣ ΣΤ. ΕΥΘΥΜΙΟΣ ετών 16. Σκοτώθηκε από έκρηξη χειροβομβίδας στο χωριό του στις 15-6-1941.
Στον κατάλογο των θυμάτων δεν περιλαμβάνουμε τουλάχιστον πενήντα (50) καταγεγραμμένοι Μακρύνειοι, οι οποίοι πέθαναν την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής από πείνα και ασιτία.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Γεμενετζής Ιωάννης, Αντ/ρχης (ΠΒ) – Ιστορικός: «Εθνική Αντίσταση 1941-44», έκδοση Γ. Ε. Σ./ Δ.Ι.Σ.
2. Στυλιανός Χούτας: «Έκθεση δράσης EOEA-ΕΔΕΣ Βάλτου», 23 Αυγούστου 1956.
3. 775. MA. RH 19VII : «Tagesmeldung Okdo H.Gr. F.»an OB Sudost (Okdo H.Gr. F), 27 και 29 – 7 – 1943.
4. Νίκος Γ. Ζιάγκος: «Αγγλικός Ιμπεριαλισμός και Εθνική Αντίσταση 1940-1945» Αθήνα 1978.
5. Διονύσιος Αυρηλιώνης: «Πρόσκαιρον Νοσοκομείον Ε.Ε.Σ. Γαβαλούς Μακρυνείας», Αθήνα 1946.
6. Διονύσιος Αυρηλιώνης: όπ., π.
7. Δημήτρης Αλεξανδρής: «Η Μακρυνεία στον ευρύτερο χώρο της Αιτωλίας», Μέρος Δεύτερο», Αθήνα 2019.

Το ολοκαύτωμα της Μακρυνείας με την πυρπόληση των περισσότερων οικιών της και τον θάνατο των αμάχων κατοίκων της, για πολλά χρόνια παρέμεινε άγνωστο, στο ευρύ κοινό, επειδή δεν καταγράφηκε για άγνωστους λόγους, στα κατάστιχα των δεινών της Γερμανικής Κατοχής. Οι πατεράδες μας όμως το έζησαν με συναισθήματα πανικού, φόβου, λύπης και οργής. Εμείς οι νεότεροι πρέπει να γνωρίζουμε την ιστορία του τόπου μας. Το χρωστάμε στους συμπατριώτες μας που έπεσαν στην διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής.
Το 2011, με πρόταση των Συλλόγων Άκρων (Λιθοβουνίου) ΠΑΝΟΡΑΜΑ, Π.Ε.Σ.Α.Γ. και Γαβαλιωτών Αθήνας και με συμμετοχή όλων των Δημοτικών Διαμερισμάτων, των Πολιτιστικών Συλλόγων και των λοιπών Φορέων της Μακρυνείας, ο Δήμος Αγρινίου, κάθε χρόνο στην επέτειο του Ολοκαυτώματος, τελεί επιμνημόσυνη δέηση στην Αγία Φωτεινή Γαβαλούς για τα θύματα της Γερμανικής Κατοχής. Φέτος η επιμνημόσυνη αυτή δέηση, θα τελεστεί την Κυριακή 9 Αυγούστου 2020, στον ίδιο ναό αμέσως μετά την Θεία Λειτουργία.
Δεν αρκεί όμως μόνον αυτό. Τα χωριά της Μακρυνείας απουσιάζουν από τον κατάλογο των ΜΑΡΤΥΡΙΚΩΝ ΧΩΡΙΩΝ της χώρας, κατά την διάρκεια της Κατοχής. Μόνο η Ιερή Μονή Κατερινούς περιλαμβάνεται στον κατάλογο των μνημείων για τις αξιώσεις της Ελλάδας κατά της Γερμανίας για τις παραβιάσεις του δικαίου του πολέμου στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που είχαν υποστεί λεηλασίες ή καταστροφές. Γι΄αυτό θα πρέπει να γίνουν άμεσα οι παρακάτω ενέργειες:
α) Ένταξη των πληγέντων χωριών της Μακρυνείας στον κατάλογο των ΜΑΡΤΥΡΙΚΩΝ ΧΩΡΙΩΝ της χώρας. Προτείνεται η προετοιμασία του φακέλου να γίνει από τους Δημοτικούς Συμβούλους των Δημοτικών Ενοτήτων Μακρυνείας και Αρακύνθου. Κατ΄αρχήν απαιτείται θετική απόφαση του Συμβουλίου της κάθε Τοπικής Κοινότητας, η οποία θα συμπεριλαμβάνεται στον φάκελο. Ο φάκελος θα πρέπει να περιέχει έγγραφα, ληξιαρχικές πράξεις θανάτου, έγγραφες γραπτές πηγές από βιβλία, εφημερίδες, περιοδικά και μαρτυρίες ατόμων.(Τα παραπάνω αναλαμβάνω να τα συλλέξω). Αφού ολοκληρωθεί ο φάκελος υποβάλλεται με πρόταση για συζήτηση, στο Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Αγρινίου. Στη συνέχεια η θετική απόφαση του Δ. Συμβουλίου, μαζί με τον φάκελο, υποβάλλονται στο αρμόδιο Υπουργείο για έγκριση και έκδοση Π.Δ.
β) Υποβολή των στοιχείων των θυμάτων της Κατοχής, από τους απογόνους τους, στον Πανελλήνιο Σύλλογο Δικηγόρων για τις Γερμανικές αποζημιώσεις. Ίσως σε μια άλλη ευνοϊκότερη συγκυρία, η χώρα, θα πρέπει να ξαναβάλει στο τραπέζι το θέμα των γερμανικών πολεμικών αποζημιώσεων προς την Ελλάδα. Προφανώς οι νεότεροι (και αγέννητοι τότε) Γερμανοί δεν ευθύνονται άμεσα για τα ειδεχθή εγκλήματα των προγόνων τους. Το γερμανικό κράτος όμως, έχει συνέχεια και θα πρέπει κάποτε να αναλάβει τις ευθύνες του. Συγχωρούμε αλλά δεν ξεχνάμε.
γ) Κατασκευή Μνημείου Πεσόντων με τα ονοματεπώνυμα των θυμάτων κατά την διάρκεια της Κατοχής, από τον Δήμο Αγρινίου στο χωριό Γαβαλού.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ

Related Posts

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Ρυθμίσεις απορρήτου
Όνομα Ενεργοποιημένο
Technical Cookies
In order to use this website we use the following technically required cookies: wordpress_test_cookie, wordpress_logged_in_, wordpress_sec.
Μπισκότα
Χρησιμοποιούμε τα Cookies για να σας προσφέρουμε καλύτερη εμπειρία στο δικτυακό τόπο.
x

Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη εμπειρία στο διαδίκτυο. Συμφωνώντας αποδεχτείτε τη χρήση των cookies σύμφωνα με την πολιτική cookie.