Οι συμβουλές για καλό ύπνο συνήθως απευθύνονται συνήθως ως εξής: κλείστε τις οθόνες, αποφύγετε την καφεΐνη, ακολουθήστε σταθερό ωράριο. Μια νέα ευρωπαϊκή επιστημονική εργασία βάζει όμως ένα διαφορετικό ερώτημα: έχουν όλοι πραγματικά τις ίδιες δυνατότητες να κοιμηθούν καλά;
Ερευνητές της European Sleep Research Society (ESRS) υποστηρίζουν ότι ο ύπνος πρέπει να αντιμετωπίζεται περισσότερο ως ζήτημα δημόσιας υγείας και όχι αποκλειστικά ως προσωπική συμπεριφορά. Στο άρθρο τους, που δημοσιεύθηκε στις 18 Οκτωβρίου στο Journal of Sleep Research, συγκεντρώνουν τα προβλήματα που, όπως αναφέρουν, απειλούν ολοένα περισσότερο τον ύπνο στην Ευρώπη: από την κλιματική αλλαγή και το αστικό περιβάλλον μέχρι την εργασία σε βάρδιες, τη συνεχή ψηφιακή διαθεσιμότητα και τις ανισότητες στην πρόσβαση σε υπηρεσίες ύπνου.
Πρόκειται για ανασκόπηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας και κείμενο θέσεων με προτάσεις πολιτικής, όχι για νέα έρευνα σε πληθυσμό που μέτρησε τις ώρες ύπνου των Ευρωπαίων. Οι συγγραφείς κατέληξαν σε πέντε μεγάλες προκλήσεις:
- περιβάλλον και κλιματική αλλαγή,
- άνιση πρόσβαση στη φροντίδα,
- νέες ψηφιακές τεχνολογίες,
- παραπληροφόρηση γύρω από τον ύπνο και η ανάπτυξη μιας κοινωνίας που λειτουργεί ουσιαστικά 24 ώρες το 24ωρο.
Όταν το περιβάλλον δεν σε αφήνει να κοιμηθείς
Ο θόρυβος από δρόμους, τρένα και αεροπλάνα μπορεί να προκαλεί περισσότερες αφυπνίσεις και πιο επιφανειακό ύπνο. Και, σύμφωνα με τους ερευνητές, ο οργανισμός δεν «συνηθίζει» απαραίτητα τον θόρυβο ακόμη και έπειτα από μακροχρόνια έκθεση. Στην εξίσωση προστίθενται ο τεχνητός φωτισμός τη νύχτα, η ατμοσφαιρική ρύπανση και οι ολοένα υψηλότερες νυχτερινές θερμοκρασίες.
Αυτό σημαίνει ότι η ποιότητα του ύπνου συνδέεται και με το πού και το πώς κατοικεί κάποιος. Ένα καλά μονωμένο και δροσερό σπίτι σε ήσυχη περιοχή δεν προσφέρει τις ίδιες συνθήκες ύπνου με ένα σπίτι εκτεθειμένο στη ζέστη, στον κυκλοφοριακό θόρυβο ή σε κακή ποιότητα αέρα. Οι συγγραφείς τονίζουν ότι οι πιέσεις αυτές μπορεί να επιβαρύνουν περισσότερο ήδη ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Και όταν η δουλειά καθορίζει πότε θα κοιμηθείς;
Ιδιαίτερη θέση καταλαμβάνει η εργασία σε βάρδιες και γενικότερα τα ωράρια που συγκρούονται με τον φυσιολογικό κύκλο ύπνου-εγρήγορσης. Νυχτερινή εργασία, μεταβαλλόμενες βάρδιες και λίγος χρόνος ανάπαυσης μπορούν να περιορίσουν τόσο τη διάρκεια όσο και την ποιότητα του ύπνου.
Πρόσφατα στοιχεία από 6.245 εργαζομένους σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες ενισχύουν αυτή την εικόνα: ανάμεσα στις νυχτερινές βάρδιες καταγράφηκε κατά μέσο όρο ύπνος περίπου έξι ωρών, ενώ οι εργαζόμενοι σε κυλιόμενες βάρδιες παρουσίαζαν μεγαλύτερες πιθανότητες χρόνιας αϋπνίας σε σχέση με όσους εργάζονταν την ημέρα.
Το πρόβλημα δεν σταματά όταν τελειώσει η βάρδια. Emails, μηνύματα και επαγγελματικές ειδοποιήσεις μετά το ωράριο θολώνουν όλο και περισσότερο τα όρια μεταξύ εργασίας και ανάπαυσης, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή ομάδα.
Ύπνος – Τι ζητούν οι επιστήμονες να αλλάξει
Οι ερευνητές προτείνουν ο ύπνος να ενταχθεί πιο συστηματικά στις πολιτικές δημόσιας υγείας. Μεταξύ άλλων, ζητούν:
- καλύτερους κανόνες για ωράρια εργασίας, βάρδιες και επαρκή χρόνο ανάπαυσης,
- περιορισμό του νυχτερινού θορύβου και του υπερβολικού τεχνητού φωτισμού,
- βελτίωση των συνθηκών κατοικίας και προσαρμογή των πόλεων στην αυξανόμενη ζέστη,
- καλύτερη εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας στην ιατρική του ύπνου,
- σαφέστερες διαδρομές διάγνωσης και θεραπείας και μικρότερες ανισότητες στην πρόσβαση σε εξειδικευμένα ιατρεία,
- καλύτερη ενημέρωση του κοινού και μεγαλύτερη προσοχή στις εφαρμογές και στα wearables που υπόσχονται να «βελτιστοποιήσουν» τον ύπνο.
Η βασική ιδέα είναι ότι ο επαρκής ύπνος δεν εξαρτάται μόνο από το αν κάποιος ακολουθεί σωστές συμβουλές. Εξαρτάται επίσης από το ωράριο που εργάζεται, το σπίτι στο οποίο ζει, τον θόρυβο και τη θερμοκρασία που αντιμετωπίζει και το αν μπορεί να βρει βοήθεια όταν υπάρχει πραγματική διαταραχή ύπνου. Και αυτή ακριβώς η διάσταση είναι που οι επιστήμονες ζητούν πλέον να περάσει από το υπνοδωμάτιο στην πολιτική δημόσιας υγείας.
