Ο τοπικά προχωρημένος καρκίνος του προστάτη αποτελεί μια συχνή και κλινικά απαιτητική μορφή της νόσου. Και αυτό διότι ο όγκος έχει επεκταθεί εκτός του προστάτη αδένα, χωρίς όμως να υπάρχουν απομακρυσμένες μεταστάσεις.

Η θεραπευτική στρατηγική στοχεύει τόσο στον τοπικό έλεγχο της νόσου όσο και στη μείωση του κινδύνου μικρομεταστατικής διασποράς. Τελικός στόχος είναι η βελτίωση της συνολικής επιβίωσης και της ποιότητας ζωής των ασθενών.

Όπως εξηγούν οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής ΕΚΠΑ στο Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Μαρία Καπαρέλου, παθολόγος-ογκολόγος και Θάνος Δημόπουλος, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ, καθηγητής Θεραπευτικής, Ογκολογίας & Αιματολογίας, διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής, η βασική θεραπευτική προσέγγιση περιλαμβάνει οριστική ακτινοθεραπεία (definitive radiotherapy). Αυτή συχνά συνδυάζεται με ανδρογονικό αποκλεισμό (androgen-deprivation therapy ή ADT).

Τα ανδρογόνα, κυρίως η τεστοστερόνη, παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη και επιβίωση των καρκινικών κυττάρων του προστάτη. Ο ανδρογονικός αποκλεισμός μειώνει τα επίπεδα αυτών των ορμονών ή μπλοκάρει τη δράση τους. Με αυτό τον τρόπο ο καρκίνος του προστάτη καθίσταται πιο ευάλωτος στην ακτινοβολία.

Παραδοσιακά, η διάρκεια αυτής της ορμονοθεραπείας ποικίλλει από λίγους μήνες έως και τρία έτη. Το ακριβές διάστημα εξαρτάται από τον κίνδυνο της νόσου (ενδιάμεσος, υψηλός ή πολύ υψηλός).

Ωστόσο, το ερώτημα της «ιδανικής» διάρκειας παραμένει κρίσιμο. Και αυτό διότι ο παρατεταμένος ανδρογονικός αποκλεισμός σχετίζεται με ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως:

• Οστεοπόρωση
• Μεταβολικές διαταραχές
• Καρδιαγγειακά προβλήματα
• Επιδείνωση της ποιότητας ζωής

Πρόσφατη μελέτη

Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει πρόσφατη μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε στην έγκυρη ιατρική επιθεώρηση JAMA Oncology. Σε αυτήν, αξιολογήθηκαν τα δεδομένα από 13 προγενέστερες, τυχαιοποιημένες μελέτες φάσης ΙΙΙ.

Στις μελέτες αυτές συμμετείχαν συνολικώς 10.266 ασθενείς με εντοπισμένο ή τοπικά προχωρημένο καρκίνο του προστάτη. Η διάμεση ηλικία τους ήταν τα 70 έτη (κυμαινόταν από 65 έως 74 ετών). Στο 72% των περιπτώσεων ο καρκίνος του προστάτη ήταν υψηλού ή πολύ υψηλού κινδύνου, σύμφωνα με τα κριτήρια του National Comprehensive Cancer Network (NCCN).

Όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές, η διάρκεια της ορμονοθεραπείας με ανδρογονικό αποκλεισμό επηρεάζει σημαντικά τη συνολική επιβίωση. Συγκριτικά με 36 μήνες ορμονοθεραπείας, η χορήγηση μόλις 3 ή 9 μηνών συσχετίστηκε με χειρότερη επιβίωση.

Αντιθέτως, δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ 18 και 36 μηνών ορμονοθεραπείας. Το γεγονός αυτό υποδηλώνοντας ότι η παράτασή της πέραν των 18 μηνών ενδέχεται να μην προσφέρει επιπλέον όφελος σε όλους τους ασθενείς.

Μειωμένος κίνδυνος μεταστάσεων

Η μελέτη έδειξε ακόμα ότι η μεγαλύτερη διάρκεια του ανδρογονικού αποκλεισμού σχετίζεται με μείωση του κινδύνου να κάνει απομακρυσμένες μεταστάσεις ο καρκίνος του προστάτη την επόμενη 10ετία. Σχετίζεται επίσης με μειωμένη θνησιμότητα. Ωστόσο τα οφέλη αυτά φάνηκε να μειώνονται μετά τους 9–12 μήνες θεραπείας.

Καταγράφηκε επίσης μια σχεδόν γραμμική αύξηση της θνησιμότητας από άλλα αίτια (όχι από τον καρκίνο) όσο παρατεινόταν η ορμονοθεραπεία. Το εύρημα αυτό υπογραμμίζει τη σημασία της ισορροπίας μεταξύ οφέλους και τοξικότητας, τονίζουν οι ειδικοί.

Συμπερασματικά, ο τοπικά προχωρημένος καρκίνος του προστάτη πρέπει να αντιμετωπίζεται με εξατομικευμένες αποφάσεις. Ο συνδυασμός ακτινοθεραπείας με ανδρογονικό αποκλεισμό παραμένει ακρογωνιαίος λίθος της θεραπείας.

Ωστόσο η διάρκεια της ορμονοθεραπείας πρέπει να προσαρμόζεται στο ατομικό προφίλ κινδύνου και στα συνοδά νοσήματα κάθε ασθενούς. Η διάρκεια της ορμονοθεραπείας δεν πρέπει να είναι περισσότερη από 24 μήνες.

Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, τα δεδομένα αυτά οδηγούν σε καλύτερα θεραπευτικά αποτελέσματα με λιγότερες ανεπιθύμητες επιπτώσεις.