Το συμβούλιο των υπουργών Οικονομικών της Ε.Ε. θα εγκρίνει το σχετικό αίτημα που υπέβαλε η κυβέρνηση το καλοκαίρι για επέκταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής για την Ελλάδα για συγκεκριμένες δαπάνες ενέργειας.

Με την έγκριση η Ελλάδα αναλαμβάνει την υποχρέωση να ολοκληρώσει επενδύσεις έως 1 δισ. ευρώ, οι οποίες θα κάνουν πιο ανθεκτική τη χώρα απέναντι σε ενεργειακές κρίσεις, όπως αυτή που διανύουμε. Παρότι οι δαπάνες αυτές θα γίνουν από εθνικούς πόρους και άρα αθροίζονται στις καθαρές πρωτογενείς δαπάνες, το ποσό που αντιστοιχεί στον προϋπολογισμό των επενδύσεων δεν θα επηρεάσει τις οροφές επενδύσεων για το 2027 και το 2028.

Έτσι, η ενεργοποίηση της ρήτρας δημιουργεί, υπό προϋποθέσεις, νέο δημοσιονομικό χώρο για νέα μέτρα στήριξης ύψους 1 δισ. ευρώ. Η κυβέρνηση χρησιμοποίησε τα 400 εκατ. ευρώ από αυτά για να «κλείσει» τα μέτρα ύψους 2,27 δισ. ευρώ, τα οποία εξήγγειλε ο πρωθυπουργός από τη Θεσσαλονίκη από το βήμα της ΔΕΘ. Συνεπώς, μετά και την επίσημη έγκριση, η Ελλάδα έχει πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο 600 εκατ. ευρώ για το 2028, αν βέβαια τηρήσει τους όρους της ρήτρας διαφυγής.

Ο πρώτος από αυτούς τους όρους είναι μια λεπτομέρεια η οποία δεν είχε διευκρινιστεί από την αρχή. Αφορά την απόκλιση από τις οροφές δαπανών για την ενέργεια, οι οποίες τώρα διευκρινίζεται ότι θα υπολογίζονται αθροιστικά με την απόκλιση για την αύξηση των αμυντικών δαπανών από το 2024 και μετά, όπως ισχύει ειδικά για την Ελλάδα. Η συνολική απόκλιση από τις δύο «ευελιξίες» δεν μπορεί να ξεπεράσει το 1,5% του ΑΕΠ μέχρι και το τέλος του 2028. Αυτό είναι δυνατό να μειώσει τον επιπλέον δημοσιονομικό χώρο για το 2027 από τα 600 στα 400 εκατ. ευρώ, ποσό που μπορεί να αποτελέσει καλή βάση για την επέκταση των έκτακτων μέτρων στήριξης απέναντι στην ενεργειακή κρίση αν τελικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα επιτρέψει τα έκτακτα μέτρα στήριξης να μην επηρεάζουν τις οροφές δαπανών.

Οι φόβοι της Κομισιόν

Πληροφορίες θέλουν οι Βρυξέλλες να αντιστέκονται στο ενδεχόμενο να μπουν και τα έκτακτα μέτρα στήριξης στις εξαιρέσεις δαπανών που επηρεάζουν τις οροφές αύξησης κάθε κράτους-μέλους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανησυχεί ότι με τα ήδη μεγάλα δημοσιονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν πολλές χώρες, η εξαίρεση έκτακτων μέτρων μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη εκτροχιασμό.

Τούτο, με δεδομένη την έκρυθμη κατάσταση που εμφανίστηκε μετά την ενεργειακή κρίση του 2022, η οποία αύξησε χρέος και ελλείμματα κοντά στα σημερινά επίπεδα. Η πραγματική ανησυχία είναι ότι τα κράτη- μέλη δεν θα πειθαρχήσουν στο να ανακαλέσουν έγκαιρα τα μέτρα στήριξης που θα υλοποιήσουν, αν το κόστος τους δεν υπολογίζεται στις οροφές δαπανών.

Από την άλλη, βέβαια, υπάρχουν φωνές που μιλούν για τον πολιτικό κίνδυνο η κοινωνική αναταραχή, την οποία έχουν προκαλέσει οι υψηλές τιμές της ενέργειας, να οδηγήσει σε άνοδο αντιευρωπαϊκών πολιτικών σχηματισμών στις χώρες της Ευρώπης, οι οποίες έχουν μπροστά τους εκλογές το 2027. Οι ίδιες φωνές επισημαίνουν ότι εκτός από τον πολιτικό, υπάρχει και οικονομικός κίνδυνος, ότι ο υψηλός πληθωρισμός και η σταδιακή αύξηση του κόστους χρήματος θα οδηγήσουν σε στασιμότητα (αν όχι ύφεση) την ευρωπαϊκή οικονομία, αφού η ιδιωτική κατανάλωση θα έχει κάθετη πτώση.

ΑΥΣΤΗΡΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ

Η ευελιξία και ο επιπλέον δημοσιονομικός χώρος έρχονται μαζί με αυστηρούς ελέγχους για την επιλογή και την πορεία υλοποίησης των ενεργειακών επενδύσεων. Με βάση τον κανονισμό για τη λειτουργία της εθνικής ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια τονίζεται ότι η αξιολόγηση της επιλεξιμότητας συγκεκριμένων μέτρων -ως προς το πεδίο της εφαρμογής, της προσθετικότητας και της στόχευσης οικονομικής αποδοτικότητας, καθώς και ως προς τον δημοσιονομικό τους αντίκτυπο- «θα διενεργηθεί από την Επιτροπή στο πλαίσιο της τακτικής δημοσιονομικής εποπτείας της». Η αξιολόγηση θα κρίνει και τη συμμόρφωση με τον κανόνα μέγιστης ανόδου καθαρών δαπανών.

Για τον σκοπό αυτόν, η Ελλάδα «θα πρέπει να υποβάλλει στην Επιτροπή, δύο φορές ετησίως, τον κατάλογο των συγκεκριμένων μέτρων ενεργειακής ασφάλειας που θεωρεί επιλέξιμα για ευελιξία βάσει της εθνικής ρήτρας διαφυγής και να παρέχει στοιχεία σχετικά με την επιλεξιμότητα και τον δημοσιονομικό αντίκτυπό τους.